سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 248

واقعیت است«لنا حکمان حکم وجوبی متعلق بالطبیعه، حکم استحبابی متعلق بالاعاده جماعه»، «فاین تبدیل الامتثال به امتثال آخر»؟ پس اگر از نفس استحباب اعاده کسی بخواهد این مسألۀ تبدیل را استفاده کند، این خیلی روشن است که از این راه نمی شود مسألۀ تبدیل را استفاده کرد. پس از نفس استحباب الاعاده بگذریم، آن نمی تواند نقشی در این رابطه داشته باشد.

اختلاف تعبیر روایات در مورد تبدیل امتثال

اما بحث دوم که دربارۀ دو روایت است، یکی می گوید: «یجعلها الفریضه» یکی می گوید:

«یجعلها الفریضه ان شاء» آن اولی که می گوید: «یجعلها الفریضه» این معنایش چیست؟ معنای «یجعلها الفریضه» چیست؟ این نمازی که را جماعتا می خواند آن را فریضه قرار دهد، «ما معنی هذه العباره»؟ معنایش این است که یعنی نیت وجوب کند به این نماز دومی که جماعتا می خواند، آیا معنایش این است یا این که معنای دیگری دارد؟ آن معنا این است که در باب نماز، عناوینی که در صلوات مختلفه وجود دارد، این عناوین، عناوین قصدیه است. شما وقتی که اول ظهر بلند می شوید نماز می خوانید، اگر بگویید: من فقط چهار رکعت نماز می خواهم بخوانم، عنوان ظهریت را قصد نکنید. این«لا تقع ظهرا» عنوان عصریت را قصد نکنید«لا تقع عصرا» باید این عناوین مقصود باشد، نه این که در لفظ بیاید، ولی توجه به این عناوین باید در کار باشد.

این چهار رکعت را به عنوان ظهر انجام می دهم و الاّ اگر بنا بود که اولی چهار رکعت خواه ناخواه، متمحّض در ظهر می شد، پس دیگر چه معنا داشت که کسی بگوید: من نماز مثلا عصرم را خواندم و یادم رفته نماز ظهرم را بخوانم. این در روایات مطرح است، روایات زیادی دارد که اگر کسی نماز عصرش را خواند، در همان وقت در حالی که فراموش کرده نماز ظهرش را بخواند، اینجا تکلیف چیست؟ گفته اند: اگر در وسط نماز است، عدول می کند، اما اگر بعد از نماز یادش آمد اینجا مسألۀ اشتراط ترتیب از بین می رود، نماز عصر را قبلا خوانده نماز ظهر را هم بعد می خواند. این مسألۀ ظهریت و عصریت اگر از عناوین قصدیه نباشد، اصلا معنا ندارد کسی بگوید: من نماز عصرم را خواندم، نماز ظهرم را فراموش کردم. اولین نمازی که خوانده همان نماز ظهر می شود. اینها همه دلیل بر این است که این عناوین، عناوین قصدیه است، حتّی اداء و قضاء هم عنوانش قصدی است، اینها همه عناوین قصدیه است. اگر این طور شد، چه مانعی دارد که معنای«یجعلها الفریضه» را بگوییم: این آدمی که می ایستد جماعتا می خواهد نمازش را اعاده کند، از نظر عنوان صلاتی چه نیتی بکند؟ روایت می گوید: همان عنوان ظهری را«یجعلها الفریضه»، همان عنوان ظهری را که در نماز