سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 254

مثلا هر دو صلاه آیات است، لذا اسم آن تبدیل امتثال به امتثال است. نه، عنوان دوم عنوان اعاده است، یعنی وجود ثانی، عنوان اول طبیعت است، طبیعت هم به فرد اول تحقّق پیدا می کند. پس آنجایی که دو حکم وجود داشته باشد، مسألۀ تبدیل امتثال به امتثال آخر اصلا مطرح نیست، بلکه«هناک حکمان و لکل حکم امتثال خاص» بدون این که مسألۀ تبدیل و جایگزین کردن و امثال ذلک مطرح باشد. پس نتیجۀ این بحث ما در بخش اول این شد که ما اتیان به مأموربه به هر امری را نسبت به خود آن امر مجزی می دانیم و حاکم به این اجزاء، عقل است، عقل هم به بداهت، حکم به این معنا می کند.

و مسألۀ تبدیل امتثال، یا امتثال عقیب الامتثال، اینها هم از نظر عقل مفهومی ندارد و ما نمی توانیم چنین چیزی را تصوّر کنیم و این دو موردی که در شرع ملاحظه شد، اولا ملاحظه کردید که به ما مربوط نیست، ثانیا اگر ظاهرش هم اینطور باشد، باید توجیه شود، برای این که در مقابل یک حکم عقلی بدیهی، ظواهر نمی تواند مقاومت کند.

اجزاء در اوامر اضطراریه و اوامر ظاهریه

اما بخش دوم که مهم در باب اجزاء همین بخش دوم است. این هم تقریبا در دو قسمت است:

یک قسمت در رابطۀ با اوامر است، ما همان تعبیر مرحوم آخوند را می آوریم. یک قسمت در رابطۀ با اوامر اضطراریه است و یک قسمت در رابطۀ با اوامر ظاهریه، که اینها هرکدام بحث مستقل دارد. و اینطور هم نیست که در مسألۀ اجزاء و عدم اجزاء، بین این دو تا ملازمه ای وجود داشته باشد. ممکن است کسی در اوامر اضطراریه قائل به اجزاء شود، اما در اوامر ظاهریه نشود، کما انه یمکن عکس ذلک. اینطور نیست که قول به اجزاء در هر دو قسمت باید یک نواخت باشد. کما این که خود همان اوامر ظاهریه هم، دو قسمت دارد: یک قسمتش مربوط به طرق و امارات است و یک قسمتش هم مربوط به اصول عملیه است. همان طوری که مثال هردوی آن را قبلا ذکر می کردیم و بین آن دوتا هم ملازمه نیست، یعنی ممکن است در یکی انسان قائل به اجزاء شود، اما در دیگری قائل به اجزاء نشود. پس اینطور نیست که بحث ما در این بخش دوم که بخش مهم اجزاء باشد، در تمام فروضش یکنواخت باشد، بلکه اینها تک تک باید ملاحظه شود و ان شاء الله رویش بحث شود.

حالا از اوامر اضطراریه شروع می کنیم نماز مع التیمم - باز تعبیر به اوامر که می کنم روی همان بیان مرحوم آخوند است و الا اوامر متعدده نداریم اصلا - در اوامر اضطراریه باز در دو مقام بحث می شود، همانطوری که مرحوم آخوند هم بحث کردند: یک بحث مربوط به مقام ثبوت است، با قطع نظر از ادله ای که در باب نماز مع التیمم وارد شده، با قطع نظر از لسان و از لحن و تعبیر آنها، فی نفسه