سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 255

در مقام ثبوت، ببینیم که آیا روی قاعده نماز مع التیمم مجزی هست از نماز مع الوضو یا نه؟ و یا این که صوری در اینجا تصویر می شود و این صورتها از نظر مقام ثبوت در رابطۀ با اجزاء حکمشان فرق می کند و احکام مختلفی دارند.

لکن قبل از آن که ما وارد بحث ثبوتی این نماز مع التیمم شویم، باید یک نکته را ملاحظه کنیم و این نکته همیشه پیش ما مفروض باشد و آن نکته این است، این نماز مع التیممی که به حسب مقام ثبوت ما صوری را در آن تصویر می کنیم و فروضی را در آن تصویر می کنیم، موضوعش آن نماز مع التیممی است که در ظرف اتیان او، مشروعیتش مسلّم و محرز باشد و ما بعدا هم پی نبریم به این که این نمازی که خواندیم غیرمشروع بوده من اول الامر! نه نمازی است که شارع اجازۀ این نماز را داده و با توجه به شرائطش ما این نماز را خواندیم. بعدا هم کشف خلاف نشده، نه این که فهمیدیم که بی خود این نماز را خواندیم، بعضی شرائطش را رعایت نکردیم یقین ما به صورت جهل مرکب بوده، نه، اینها از محل بحث ما خارج است. حالا از باب مثال، اگر شارع اینجوری فرموده باشد، که نماز مع التیمم در آنجایی مشروع است که شما در تمامی وقت فاقد الماء باشید. در تمامی وقت اگر فاقد الماء بودید، آنجا نماز مع التیمم مشروع است، یعنی به استثناء مثلا هشت رکعت ماندۀ به آخر وقت.

حالا کسی اول ظهر، فاقد الماء است و یقین هم دارد که تا آخر وقت واجد الماء نخواهد شد. روی این یقینی که دارد یجوز له این که حالا نماز مع التیمم بخواند. برای این که شرط او فاقد بودن ماء فی جمیع الوقت است، این هم الان یقین دارد به این که فی جمیع الوقت فاقد الماء است. اوّل وقت ایستاد نماز مع التیمم را خواند، بعد از دو سه ساعت دیگر«صار واجد الماء»، فهمید که این یقینش بر خلاف واقع بوده، این یقینش جهل مرکب بوده است.

اینجا این نماز مع التیممی که خوانده حالا می فهمد که«لم یکن مشروعا»، «لم یکن واجدا للشرط»، برای این که شرطش فاقد بودن ماء فی جمع الاجزاء وقت بوده و این حالا فهمید که«لم یکن فاقدا للماء فی جمع اجزاء الوقت». ما اینجا بحث نداریم. اینجا روشن است که این نماز مع التیممش باطل است و معنای باطل این است، که از نظر مقام ثبوت حتّی یک درجه هم مصلحت در او وجود ندارد. برای این که عمل باطل«ما الذی یترتب علیه من المصلحه» چه مصلحتی بر عمل باطل ترتب پیدا می کند؟ لذا ما باید فرض را آنجایی قرار بدهیم که این نماز مع التیممی که اتیان شده، این مشروعیت داشته، شارع اجازه داده به این نماز، بعدا هم مسألۀ کشف خلاف مطرح نیست، این نماز در ظرف خودش صحیحا واقع شده و اصلا معنا ندارد ما کشف کنیم«عن بطلان هذه الصلاه و ان عدم وقوعها صحیحه». پس بحث در نماز مع التیممی است که مشروعیت داشته و صحیحا واقع شده و