سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 256

واقعا هم صحیح بوده، نه به حسب اعتقاد و تخیّل.

صور مختلف در امر اضطراری در مقام ثبوت

مرحوم آخوند از نظر مقام ثبوت، چهار صورت تصویر می کنند که یک صورتش قابلیت دارد که منقسم به دو صورت شود، که مجموعا پنج صورت از نظر مقام ثبوت تصور می شود: یک صورت به حسب احتمال ثبوت این است، که این نماز مع التیمم مشروعی که در رابطۀ با مصلحت لازمه الاستیفاء صلاتی اتیان شده، همان مقدار مصلحتی که در نماز مع الوضوء وجود دارد، در این وجود دارد. اگر نماز مع الوضو دارای صد درجه مصلحت است، این نماز مع التیمم هم فی ظرف المشروعیه واجد صد درجه مصلحت است. فرقی نمی کند، مثل دو تا عنوان می ماند، مثل صلاه حاضر و مسافر. حاضر یجب علیه این که نماز چهار رکعتی بخواند، مسافر هم یجب علیه این که نماز دو رکعتی بخواند. اینجا هم شارع مکلّفین را دو قسم کرده: واجد الماء و فاقد الماء. «واجد الماء یجب علیه الصلاه مع الوضوء و فاقد الماء یجب علیه الصلاه مع التیمم» اما مصلحت یکسان است، بدون این که بین این دو تا از نظر مصلحت صلاتی کمترین فرقی وجود داشته باشد. این یک احتمال ثبوتی است. منتهی در رابطۀ با این احتمال، یک بحثی از نظر بدار مطرح است، که آیا انسان می شود در اول وقت به نماز مع التیمم مبادرت کند؟ ایشان می فرمایند: تابع این است که ببینیم این نماز مع التیممی که واجد صد درجه مصلحت است، در چه شرائطی واجد صد درجه مصلحت است؟ اگر صرف همین که در اول وقت هم فاقد الماء باشد، ثبوتا که مانعی ندارد، که اگر کسی به مجرد دخول وقت نماز ظهر و عصر و تحقّق زوال شمس فاقد الماء شد، همان فاقد الماء بودن در همان نیم ساعت اول وقت، موجب این شود که اگر نماز مع التیمم را بخواند، همان صد درجه مصلحت نماز مع الوضو را تأمین و تضمین می کند، احتمال دارد به این صورت باشد. احتمال دارد یک مقدار دایره مضیّق شود، بگویند: زمانی که مأیوس شد از این که تا آخر وقت واجد الماء شود. نماز مع التیمم این خاصیت را دارد. احتمال دارد از این هم مضیّق تر هم باشد، حتی یأس هم به درد نخورد، حتما باید صبر کند تا آخر وقت، لکن این حرف در رابطۀ با بدار و اینها به همان حرفی که ما به عنوان مقدمه ذکر کردیم برمی گردد که ما باید یک نماز مع التیمم مشروع داشته باشیم، حالا مشروعیتش دیگر دست شارع است، شارع می تواند حکم به جواز بدار کند، معنایش این است در اول وقت هم مشروع است.

می تواند بگوید: تا زمانی که یأس پیدا نکردی حق نداری نماز مع التیمم بخوانی، آن زمانی که یأس بر تو پیدا شد، آن وقت جای مشروعیت نماز مع التیمم است، می تواند هم مضیق تر کند، بگوید: