سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 261

قضاء این نماز«مع التیمم» را باید قضا کند یا لازم نیست قضاء کند؟ پس اینجا هم دو بحث مطرح است. یک بحث مربوط به اعاده و یک بحث مربوط به قضاء.

اما در رابطۀ با اعاده، که حلا روی همین فرض اعاده بحث می کنیم؛ آن مطلبی را که در درس گذشته دربارۀ مقام ثبوت به آن اشاره کردیم، اینجا هم باید آن مطلب را ما مفروض قرار دهیم، به طورکلی اجزاء معنایش این است که این عملی که انجام شده، از نظر صحّت و مشروعیت در خودش هیچ کمبودی وجود نداشته و بعدا هم هیچ کشف خلافی نشده و الاّ اگر یک عملی صورتا صحیحا واقع شده باشد و بعد ما کشف کنیم که این واجد شرط نبوده و در ظرف خودش به حسب واقع باطل واقع شده، جای این بحث نیست که ما بگوییم«هل هو یجزی ام لا؟»، عمل باطل که معنا ندارد مجزی باشد. حتّی در رابطۀ با امر خودش که آن بخش اول بحث اجزاء بود، در رابطۀ با آن هم همین طور است. حتّی مرحوم آخوند که تبدیل امتثال به امتثال را جایز می داند، در کجا جایز می داند؟ آنجایی که امتثال اول حقیقا امتثال باشد، اما آنجایی که مولا به عبدش گفت: برو یک ظرف آب بیاور، عبد رفت و یک لیوانی را پر از مایعی کرد و در اختیار مولا گذاشت، بعد فهمید که این اصلا آب نبوده این مایع، سرکه شیره بوده، یا مثلا مایع دیگر بوده، اینجا اصلا جای بحث اجزاء نیست، جای تبدیل امتثال هم نیست، برای این که امتثالی محقق نشده تا ما بخواهیم تبدیل کنیم به امتثال آخر.

لذا هم در مثالهای عرفی و هم در مثالهای شرعی، اصلا موضوع مسألۀ اجزا، موردی است که این عمل صحیحا واقع شده باشد و دارای خلل و کمبودی نباشد، بعد بحث کنیم که آیا مجزی هست یا نه؟ نه این که در ظرف وقوعش خیال کنیم که صحیح است! نه، بعد هم کشف خلاف نشود، بعد هم ما حکم به صحت او داشته باشیم، در حقیقت کسی که قائل به عدم اجزاء است، همان که می گوید نماز «مع التیمم» کافی نیست از نماز«مع الوضوء» اگر از او هم بپرسید چرا؟ نمی گوید این نماز باطل بوده، بحث در بطلان آن نیست. می گوید: نه خیلی هم خوب بوده، صحیحا هم واقع شده، مطابق با مقررات و شرائط هم واقع شده، اما درعین حال کافی از نماز«مع الوضوء» نیست. پس اینجایی هم که ما حالا شروع می کنیم«ان شاء الله» بحث در مقام اثبات را، یک وقت کسی گمان نکند که این نماز «مع التیمم» بعدا معلوم شده که«انّه باطل انّه غیر واجد لشرط و لم یقع علی طبق الشرائط» نه، این اصلا از بحث اجزاء و عدم اجزاء هردو خارج است.

پس ما در این صلاه تیممی که داریم بحث می کنیم، آیا از ادله استفاده می شود که اگر این نماز«مع التیمم» صحیحا واجدا لشرائط واقع شد، بعد«وجدان الماء» اعادۀ آن به صورت نماز«مع الوضوء» واجب است یا نه؟ خود این یک مطلبی را تولید می کند، یک جهتی را راهنمایی می کند و آن این است