سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 267

بگوییم، دو نوع امر داریم: امر اضطراری و امر واقعی اولی، فعلا به امر ظاهری کاری نداریم - بگوییم: دو نوع امر داریم آن«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» ی که متوجه به واجدین ماء است، غیر از«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» متوجه به فاقدین ماء است. کانّ عنوان وجدان و فقدان در مخاطب اخذ شده، به آنها گفته اند:

«ایّها الواجدون للماء یجب علیکم الصلوه مع الوضوء»، به اینها هم گفته اند: «ایّها الفاقدون للماء یجب علیکم الصلوه مع التیمّم». این نهایت تصویری است که از تنوّع اوامر و تعدّد اوامر می توان فرض کرد. حالا روی این فرض بحث می کنیم.

کسی که اول وقت، یا وسط وقت به عنوان«فاقد الماء» نماز«مع التیمم» را انجام داد، - و باز هم این نکته همیشه باید ملحوظ باشد که این نماز«مع التیمم» صحیحا اقامه شده باشد. - قائل به تعدّد هم همین معنا را معتقد است و لذا آن را نسبت به امر خودش حتما مجزی می داند. این که نسبت به امر خودش حتما مجزی می داند، پس فرض را در آنجایی قرار داده که این صلاه«مع التیمم» واقعا صحیح است و بعدا هم هیچ مسأله ای که بتواند کشف خلاف در این رابطه داشته باشد، وجود ندارد.

پس مسألۀ اجزاء و عدم اجزاء، هیچ گونه ارتباطی به مسألۀ بطلان و عدم بطلان صلاه«مع التیمم» ندارد. بلکه فرض در هر دو قول، حتّی قول به عدم اجزاء، این است که نماز«مع التیمم» صحیحا واقع و مطابق امر خودش واقع شده و امر خودش را لامحاله اسقاط کرده و از بین برده، منتها نسبت به امر دوم مثلا«لا یکون مجزیا».

احتمال وجود اجماع بر صحت فقط یک نماز در وقت

حال که قائل به تعدّد امر شدیم، می گوییم: مکلف در اوّل یا وسط وقت، ایستاد و نماز«مع التیمم» خواند، نمازش هم صحیح بود، مطابق امر خودش بود، حالا که یک ساعت به غروب مانده، «واجد الماء» شده و می تواند نماز را«مع الوضوء» بخواند، اینجا اولین حرفی که مطرح می کنیم این است که شبهۀ این معنا وجود دارد که اجماع قائم شده باشد بر این که لازم نیست در فاصلۀ بین زوال شمس تا غروب شمس، کسی دو نماز ظهر یا دو نماز عصر بخواند؛ در این فاصله فقط یک نماز ظهر و یک نماز عصر واجب است، لیس الاّ؛ اگر یک چنین اجماعی وجود داشته باشد که شبهۀ این اجماع هم هست، می گوییم: درست است که شما قائل به تعدّد امر هستید، ولی اجماع می گوید: بعد از اتیان به نماز«مع التیمم صحیحا مطابقا لامره»، دیگر لازم نیست که در وقت یک نماز ظهر«مع الوضوء» هم انجام دهید و الاّ لازم می آید که دو نماز ظهر واجب و صحیح واقع شده باشد، دو نماز عصر واجب و صحیح واقع شده باشد. اگر یک چنین اجماعی وجود داشته باشد، خود اجماع کار را آسان می کند و