سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 269

نیست، ماهیت مأموربها واحد است، نماز«مع الوضوء» حقیقتش با نماز«مع التیمم» یکی است.

می گوییم: پس چرا دو امر به آن تعلّق گرفته است؟ در جواب می گوید: گاهی بعضی از ضرورتها تعدّد امر را اقتضا می کند در حالی که مأموربه هم یک مطلب است، مولا یک مطلوب بیشتر ندارد، یک عمل متعلّق ارادۀ مولاست، اما در مقام اثبات و در مقام تفهیم، باید برای تفهیم این معنا به دو امر متوسل شود؛ نظیرش را در مسألۀ قصد قربت بر مبنای مرحوم آخوند بیان کردیم و آن این بود که مرحوم آخوند(ره) می فرمودند: قصد قربت اگر به معنای داعی امتثال و داعویت امر باشد، محال است که در متعلّق و در مأموربه بتواند در ردیف سایر اجزاء و شرائط، مطرح شود. قصد قربت به معنای داعی الامر را نمی تواند مولا در ردیف اجزاء و شرائط قرار دهد.

اصل این مبنا مربوط به مرحوم آخوند بود، لکن یک«ان قلت» ی آنجا پیدا شده بود، گرچه آن«ان قلت» را مرحوم آخوند نپذیرفتند، اما براساس آن مبنا داریم تشبیه و تنظیر می کنیم. «ان قلت» می گفت: چه مانعی دارد که مولا از راه تعدّد امر این مسألۀ را مطرح کند؟ مولا اول بگوید: «یجب علیک الصلوه»، صلاه چیست؟ عبارت از همین اجزاء و شرائط. در این«یجب علیک الصلوه» هیچ مسألۀ قصد قربت مطرح نیست. بعد به یک امر دومی بگوید: «یجب علیک ان تأتی بالصلوه بداعی امرها»، در امر دوم مسألۀ ایجاب قصد قربت را مطرح کند، بگوید: واجب است آن صلاه مأموربها، به امر اول را به داعی امرش اتیان کنید. این«ان قلت» یک فرضی را برای مسألۀ تعدّد امر مطرح کرده است. وقتی که به این«ان قلت» مراجعه می کنیم، می گوییم: چه چیز باعث شد که شما مسألۀ تعدّد امر را مطرح کنید؟ آیا مولا در مسألۀ نماز دو مطلوب و دو شیء را بر عبد واجب کرد؟ به عبارت دیگر به این«ان قلت» می گوییم: این دو امری که شما اینجا تصویر می کنید، شبیه امر به نماز و امر به روزه است که«لکل منهما طاعه مستقله و عصیان مستقل» و اگر کسی هر دو را در باب نماز و روزه ترک کند، دو استحقاق عقوبت دارد و اگر هر دو را اتیان کند، دو استحقاق مثوبت دارد؟

وحدت مطلوب مولا

«ان قلت» در جواب می گوید: آیا این دو امری هم که من اینجا تصویر می کنم به این کیفیت است که«یجب علیک الصلوه» یک اطاعت مستقله دارد و«یجب علیک ان تأتی بالصلوه بداعی امرها»، یک اطاعت دیگر دارد بطوری که اگر کسی اصلا نماز نخواند، «یستحق عقوبتین» و اگر نماز را با قصد قربت خواند، «یستحق مثوبتین»؟ در جواب«ان قلت» می گوید: نه، این حرفها نیست. مولا یک مطلوب دارد و آن نماز بداعی الامر است، نماز مع قصد القربه است، منتها در مقام اثبات، در مقام