سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 282

دلیل هم اطلاقی وجود ندارد. اگر اطلاق در دلیل«صلاه مع التیمم» وجود داشت که می توانستیم وجوب را استفاده کنیم، اما اطلاقی هم در کار نیست.

در اینجا مقتضای اصل عملی چیست؟ مقتضای اصل عملی عدم اجزاء است با این که قائل به وحدت امر هستیم، مع ذلک اینجا اصل عملی اقتضای عدم اجزاء می کند، چرا؟ برای این که اوّل ظهر که شد«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» گریبان این را گرفت بدون هیچ تردید و شکی، اشتغال یقینی به«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» پیدا کرد، این مسلّم. حالا در دنبال این اشتغال عملا چه کرده است؟ عملا یک نماز«مع التیمم» مشکوک المشروعیه را انجام داده است. آیا عبادت مشکوک المشروعیه در رابطۀ با اشتغال یقینی مسلّم که اشتغال یقینی ایجاب می کند فراغ یقینی را و اقتضای فراغ یقینی دارد، به ما اجازه می دهد که به این نماز«مع التیمم» مشکوک المشروعیه اکتفا کنیم؟ حکم کنیم به این که نماز«مع التیمم» خواند در اوّل وقت، دیگر نسبت به این نماز«مع الوضوء»، اصاله البرائه جاری کنیم، می گوییم: شما می خواهید از چه چیز اصاله البرائه جاری کنید؟ اولا از وجوب اعاده می خواهید اصاله البرائه جاری کنید.

عدم مولویه حکم به اعاده

این قاعده کلیّه را باید همه جا داشته باشید که در رابطۀ با اعاده و عنوان اعاده، هیچگاه یک حکم مولوی تکلیفی وجوبی هیچ کجا نداریم، نفیا و اثباتا. اصلا اعاده یک مسأله ای نیست که به شارع ارتباط داشته باشد، اعاده و عدم اعاده، یک حکم عقلی است. عقل اگر دید این نمازی که تو خواندی، به درد می خورد، می گوید: «لا یجب علیک الاعاده» اگر دید به درد نمی خورد می گوید: «یجب علیک الاعاده» شارع در دو مرحله حکم نمی کند؛ یک مرحله بگوید: «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» ، یک مرحله هم بگوید: «یجب علیک الاعاده» مگر دو تکلیف راجع به یک نماز وجود دارد؟ شارع گفته: «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» اگر این«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» امتثال شد در خارج، عقل می گوید: «لا یجب علیک الاعاده» و اگر امتثال نشد، عقل می گوید: «یجب علیک الاعاده» شارع که دیگر پشت سر هم نمی آید مثلا آدمی که نمازش را غلط می خواند، شارع بالای سرش بایستد، بگوید: «یجب علیک الاعاده» نماز دوم را غلط خواند، شارع بگوید: «یجب علیک الاعاده» شارع یک چنین احکامی ندارد. شارع می گوید: من گفتم:

«أَقِیمُوا الصَّلاهَ و هذا کیفیه الصلاه» اگر امتثال شد، خود عقل می گوید: تمام است، اگر هم امتثال نشده عقل می گوید: «یجب علیک الاعاده».

لذا مسألۀ اعاده نفیا و اثباتا نمی تواند مورد حکم مولوی وجوبی واقع شود و اینجاهایی هم که در