سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 285

یک ساعت، دو ساعت، نماز آیات تکرار شود، ولو ده یا بیست نماز آیات باشد. آنجا هم اولا که فتوای مشهور، وجوب نیست. مشهور قائل هستند به این که در مطلق موجبات صلاه آیات تنها یک نماز آیات واجب است. اگر ما فرض کردیم که در آنجا اعاده لازم است و این فتوای غیرمشهور را در آنجا گرفتیم، باز هم یک نکته ای در کار است و آن این است که آنجا هم متعلق وجوب عنوان اعاده نیست، آن چه متعلق وجوب است، تکرار صلاه آیات است، مثل این که مولا از اوّل بگوید: ده بار باید نماز آیات بخوانی. که اصلا واجب و متعلق وجوب، ده بار خواندن نماز آیات باشد. اینجا اگر تعبیر به اعاده کنیم، در این تعبیر مسامحه است، اعاده واجب نیست، ده بار یا بیست بار خواندن نماز آیات واجب است.

مثلا کسی نذر کرده صد مرتبه در روز صلوات بفرستد، آیا این صلوات دومی اعادۀ صلوات اوّلی است؟ صلوات سومی اعادۀ صلوات اوّلی است؟ یا این که نه، بر طبق وجوب وفاء به نذر باید صد بار صلوات بفرستد، مسألۀ اعاده در اینجا مطرح نیست. و اگر ما تعبیر به اعاده کنیم، قاعده به صورت مجاز و مسامحه یک چنین تعبیری واقع می شود. پس از اینجا می فهمیم که یک حکم مولوی وجوبی نفیا و اثباتا به عنوان اعاده نمی تواند تعلق بگیرد.

ارشادی بودن روایات مربوط به وجوب و عدم وجوب اعاده

پس این تعبیراتی که در روایات در جانب نفی و اثبات واقع شده است. همان طوری که گفتیم، اینها همه جنبۀ ارشاد دارد. وقتی که در آن روایت زراره امام می فرماید: «یعید صلاته» معنایش این نیست که اعاده به عنوانها یک وجوب مولوی دارد، معنایش این است که این نمازی که خوانده شده است، چون فاقد بعضی از شرائط بوده و با نسیان نجاست معلومۀ قبلی واقع شده است، این نماز «کان فاقدا لشرط». نماز اگر فاقد شرط واقع شده باشد، عقل حکم می کند به این که این نماز به درد نمی خورد. پس«یعید» در روایت، نه به معنای وجوب«الاعاده شرعا» بلکه به معنای این است که این عمل انجام شده؛ واجد شرایط نبوده است و بعضی از خصوصیات معتبره را فاقد بوده است یا مثلا در حدیث«لا تعاد» آنجا هم همین طور است، می خواهد بگوید اخلال به اجزاء صلاه اگر در رابطۀ با ارکان باشد، این موجب اعاده است، یعنی نماز با اخلال به رکن، فاقد آن خصوصیت معتبره است. اما اگر با اخلال به غیر ارکان باشد، مثل این که قرائت الفاتحه را فراموش کرد، قرائت السوره را فراموش کرد، تشهد و امثال ذلک را فراموش کرد. فراموشی اینها ضربه ای به نماز نمی زند، یعنی جزئیت فاتحه الکتاب در صورت توجه و التفات است. اما اگر با نسیان فاتحه الکتاب ترک شد، این نماز