سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 288

این که نماز«مع التیمم» یک ماهیت دارد و نماز«مع الوضوء» یک ماهیت دیگر. قبل از رسیدن به اصل عملی، روی این مبنا ما مسألۀ عدم اجزاء را مطرح می کردیم، می گفتیم: اوّل ظهر نماز خواند«مع التیمم» این نماز مشروع است، امر نماز مع التیمم هم امتثال شده است، موافقت شد و ساقط شده است، اما این ربطی به این ندارد که یک ساعت به غروب که«واجد الماء» شد، یک دلیل دیگری بیاید گریبان این را بگیرد و بگوید: با این که نماز«مع التیمم» خواندی و مشروع بود، مع ذلک باید الان نماز«مع الوضوء» هم بخوانی، برای این که فرض آنجایی است که اجماع و اینها هم وجود نداشته باشد. لذا روی فرض تعدد و این که منشأ تعدد، اختلاف در حقیقت باشد و اجماعی هم نباشد، گفتیم:

چهار شرط دارد، دلیل«صلاه مع الوضوء» هم باید اطلاق داشته باشد. ما در اینجا قائل به عدم اجزاء شدیم.

مقتضای اصل عملی در شک در وجوب اعاده صلاه تیممی بنابر تعدد امر

وقتی که نوبت به اصل عملی رسید، چطور؟ اگر ما از آن مرحلۀ لفظی گذشتیم و آن خصوصیات وجود نداشت که مهم در آن خصوصیات مسألۀ اطلاق در دلیل«صلاه مع الوضوء» بود. در اینجا که این نماز«مع التیمم» خواند، روی فرض تعدد امر، این در حقیقت مشروعیتش مسلّم است. حالا یک ساعت به غروب که«صار واجد الماء»، نه این که صلاه مع التیمم به عنوان یک حقیقت دیگر مطرح است، اسمش را اعاده نگذارید، به عنوان یک حقیقت دیگر مطرح است، اما چون دلیلش اطلاق ندارد و قدر متیقّنش عبارت از آن جایی است که از اوّل وقت تا یک ساعت به غروب کسی نمازی نخوانده باشد، اما اگر کسی نماز«مع التیمم» خواند، دیگر دلیل«صل مع الوضوء» نسبت به او نفی و اثباتی ندارد.

حالا که نفی و اثبات ندارد، روی این قول«اصالت البرائه» در اینجا حاکم می شود، برای این که این شخص می گوید: امر به صلاه«مع التیمم» امتثال شد و الان شک داریم که این امر به«صلاه مع الوضوء» گریبان این را گرفت یا نه؟ اصالت البرائه حاکم است. بلکه روی فرض شک، مطلب خیلی بالاتر می رود و آن این است که اگر این نماز«مع التیمم» هم فقط با احتمال مشروعیت انجام گرفته باشد، نه با قطع به مشروعیت. آنجایی را فرض کنیم مثل صورت وحدت امر. نماز مع التیمم اوّل وقت وقع با احتمال مشروعیت، اما الان که مواجه شد یک ساعت به غروب با وجدان ماء، با«صل مع الوضوء» شک دارد که این«صل مع الوضوء» به او متوجه است یا نه؟ این یک حقیقت و ماهیت دیگری است.