سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 293

صلاه معتبر است، حاکم است و تقدم دارد و الاّ عرض کردم که مسألۀ اضطرار اصلا پیش نمی آید.

حالا چه کسی است که سرتاسر عمرش«فاقد الماء» باشد؟ بالاخره یک روز، یک ماه، یک سال «واجد الماء» خواهد شد. مسألۀ فقدان و وجدان، همه به لحاظ وقت و رعایت اهمیت وقت مطرح است.

عدم منافات قضاء در خارج وقت با مشروعیت صلاه تیممی

وقتی که نوبت به قضا می رسد و ما فرض کردیم که عذر مستوعب تمام وقت بود، نمی توانیم دیگر اینجا احتمال عدم مشروعیت بدهیم، بگوییم: در عین این که در تمام وقت«فاقد الماء» بود، اما در عین حال احتمال می دهیم که این نماز مع التیممی که خواند، «لم یکن مشروعا»، اینجا دیگر جای این احتمال نیست. لذا ما چه وحدت امر را قائل شویم و چه تعدد امر را قائل شویم، مشروعیت این نماز«مع التیمم» در عذر مستوعب نمی تواند قابل تردید باشد و کسی در آن مناقشه کند. لذا این نماز «مع التیمم» از او مشروع است. اما در عین این که مشروعیت دارد، منافاتی با وجوب قضاء هم ندارد.

همان طوری که مشروعیت منافات با وجوب اعاده در وقت نداشت، مشروعیت منافات با وجوب قضاء«خارج الوقت» هم ندارد. صددرصد مشروع بود، اما یمکن که قضائش در خارج وقت هم وجوب داشته باشد، مشروعیت«لا ینفی وجوب القضاء». چون منافات با وجوب قضا ندارد، لذا باید در دلیل وجوب قضا دقت داشته باشیم، دلیل وجوب قضا که می گوید: «اقض مافات». اینجا اگر قائل به وحدت امر باشیم، روی قول به وحدت اگر این نماز خوانده شده، مشروعیت داشته باشد، تبعا دیگر«اقض مافات» نمی تواند موضوع واقع شود، «لانه لم یفت عن المکلّف ما هو وظیفته» روی مسألۀ وحدت امر؛ نماز«مع التیمم» هم مشروعیت قطعیه پیدا کرد، پس با خواندن آن«أَقِیمُوا الصَّلاهَ»

امتثال شد و اگر«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» امتثال شد دیگر«لم یفت عن المکلف شیء» چیزی از مکلف فوت نشده است، تا«اقض مافات» دلالت بر وجوب قضاء او را داشته باشد.

وجوب قضاء صلاه تیممی بر فرض تعدد امر

اما اگر قائل به تعدد امر شدیم، در مسألۀ قول به تعدد امر، می گوییم که این یک صلاه«مع التیمم» مشروعی انجام داد و در نتیجه امر به صلاه«مع التیمم» که خودش یک امر مستقلی است، ساقط شد.

اما امر به صلاه مع الوضوء در وقت که به این شخص توجه پیدا نکرد، «لانه کان فاقدا للماء فی جمیع الوقت»، حالا که خارج وقت می آییم و با دلیل«اقض مافات» مواجه می شویم، اینجا یک احتمالی