سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 302

بحث اجزاء می شود. اما روی مبنای ما هیچ وجهی برای این معنا تصور نمی شود. این صوری بود که داخل در محل نزاع است.

حالا از نظر اجزاء و عدم اجزاء چه باید گفت؟ اینجا گفتیم که مسألۀ امارات و اصول عملیه این طور نیست که دلیل داشته باشیم بر این که اینها حکمشان یک نواخت است، یعنی اگر قائل به اجزاء هستیم، در همۀ اینها باید قائل شویم، اگر هم نیستیم، مطلقا قائل به عدم اجزاء شویم، نه! بین امارات و اصول عملیه امکان دارد که فرق وجود داشته باشد، همان طوری که مرحوم آخوند(ره) هم فرق قائل شدند. ایشان در باب امارات روی مبنای طریقیت قائل به عدم اجزاء هستند.

اما در باب اصول عملیه قائل به اجزاء هستند. و باز در خود اصول عملیه هم دلیلی نداریم که همۀ اینها یک نواخت هستند، ولو این که در اصل عملی بودن مشترک هستند، اما با توجّه به لسان ادله و مفاد ادلۀ آنها، ممکن است با هم فرق کنند. در بعضی از اصول عملیه به مقتضای لحن و لسان دلیلش ممکن است انسان قائل به اجزاء شود و در بعضی از اصول عملیۀ دیگر قائل به عدم اجزاء. لذا در این مسألۀ امر ظاهری، باید حساب اینها را جداجدا رسید، یک حکم یک نواخت در همۀ اینها جریان ندارد.

اول روی امارات بحث می کنیم، بعد نوبت اصول عملیه می رسد. در باب امارات مبنای اعتبار اماره، یک وقت همان مبنایی است که مشهور در باب حجّیت امارات قائل شدند که عبارت از مبنای طریقیت است. در مقابل مشهور، مبنایی هست در رابطۀ با حجّیت امارات، که از آن تعبیر به سببیت می شود. فرق بین این دو را قاعده هم در کفایه و هم در بحثهای دیگر ملاحظه فرمودید، اما اجمالا برای این که پایۀ بحث اجزاء و عدم اجزاء است، اشارۀ مختصری به فرق بین طریقیت و سببیت باید بشود.

معنای طریقیت در اعتبار امارات

معنای طریقیت این است که این امارات خودشان من حیث هی، هیچ جهتی و هیچ مصلحت و مزیتی در آنها وجود ندارد، جز این که اینها راهنمای به واقع هستند و واقع را آن هم نه به صورت صد درصد بلکه تا اندازه ای واقع را نشان می دهد، یک آینه ای هستند که تا حدی روشن می کنند واقع را و یک چراغ متوسطی برای ارائۀ واقع هستند. علّت حجّیت اینها، همین حیثیتی است که در آنها وجود دارد. به عبارت دیگر حالا عقلاء یا شارع که این جهت را هم بعدا بیان می کنیم، اینها ملاحظه کردند، دیدند که اگر در رابطۀ با واقع تنها بخواهند به اصطلاح روی یک کانال تکیه کنند و آن کانال قطع و