سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 304

حجیت امارات از باب سببیت

اما آنهایی که مسألۀ سببیت را مطرح می کنند، در سببیت هم احتمالاتی هست، لکن آن احتمالات معقول و متصوّر که تا حدی خالی از اشکال در مقام ثبوت است و مستلزم تصویب و امثال ذلک هم نیست، این است که بگوییم: شارع وقتی خبر زراره را حجّت قرار می دهد، معنای این حجّیت این است، که در پیروی از زرارۀ عادل و تصدیق عملی عادل، یک مصلحتی وجود دارد، که بر فرضی که این اماره مخالف با واقع باشد و مصلحت واقع فوت شود، مصلحت پیروی و تصدیق عملی قول عادل، آن مصلحت فائتۀ واقعیه را جبران می کند، نمی گذارد که از جیب انسان مصلحتی بیرون برود.

این زراره اگر راست بگوید همان مصلحت واقع نصیب انسان است. اگر زراره دروغ بگوید، «نعوض بالله» و قولش مخالف با واقع باشد، در عین حال از شما چیزی فوت نشده است، این تصدیق عملی زراره خودش یک مصلحتی دارد که آن مصلحت فوت شدۀ واقع را کاملا جبران می کند، به طوری که از جیب شما چیزی نرفته است. سببیت آن معنای معقول و متصوّر در مقام ثبوت عبارت از یک چنین معنایی است. پس اجمالا در باب حجّیت امارات دو مبنا وجود دارد؛ روی همان مبنای طریقیت که مشهور قائل هستند، «ان شاء الله» بحث می کنیم.

پرسش:

1 - سه موردی را که دخیل در بحث اجزاء هستند، بیان کنید.

2 - اگر تکلیف با اماره یا اصل ثابت شده باشد پس از کشف خلاف، حکم مسأله را در صور مختلف بیان نمایید.

3 - توضیح دهید، چرا مورد سوم خارج از بحث اجزاء است؟

4 - تفاوت حجیّت امارات از باب طریقیت و سببیت را بیان کنید.