سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 321

باشد، موضوع«شیء شک فی طهارته و نجاسته» است و اگر ما یک تعبیر بالاتری از این«شیء شک فی طهارته و نجاسته» کنیم، نه به لحاظ این جهت که مقصود شک متساوی الطرفین است و نه این که شک حتی در صورتی که اگر بیّنه ای قائم شد، «علی ان هذا الشیء طاهر» لکن شما از قول این بینه یقینی برایتان پیدا نشد، این هم آیا در مورد«شیء شک فی نجاسته و طهارته» وارد است؟ اگر بخواهیم یک تعبیری کنیم که روشن تر باشد باید بگوییم: موضوع در قاعدۀ طهارت عبارت از هر چیزی است که شما نسبت به آن طریق معتبری به واقعیت از نظر طهارت و نجاست ندارید. هر چیزی که«لیس لکم طریق معتبر الی واقعیته، اعم من النجاسه و الطهاره» موضوع قاعدۀ طهارت است؛ نه چیزی که طریق معتبری بر طهارت واقعیه اش دارید، مثل این که بینه ای بر طهارت قائم شده باشد. و نه چیزی که طریق معتبری بر نجاست واقعیه اش دارید، مثل این که بیّنه ای بر نجاست واقعیه آن قائم شده باشد. پس موضوع در قاعدۀ طهارت شیء به وصف این که«لم یکن هناک طریق معتبر الی الواقعیه، اعم من النجاسه و الطهاره» است، اگر موضوع یک حکمی این خصوصیت در آن مطرح شد، شما اینجا کشف می کنید که پس خود این حکم دیگر طریقیتی ندارد، برای این که حکم که نمی تواند موضوع خودش را از بین ببرد.

آیا قاعدۀ طهارت می خواهد بگوید: جاهایی که شما طریق به واقعیت ندارید، من به عنوان قاعدۀ طهارت طریق به واقعیت هستم، کل شیء طاهر یک چنین حرفی می زند، یعنی خود این حکم موضوعش را از بین می برد، برای این که موضوعش نبودن طریق الی الواقع است؟ یا این که قاعدۀ طهارت می گوید: جایی که شما طریق به واقعیت ندارید، با حفظ عدم الطریقیه، من می خواهم یک طهارت ظاهریه برایتان جعل کنم، یک طهارت فی مرحله الظاهر، با حفظ نبودن طریق الی الواقع، که این طهارت ظاهریه هیچ گونه ما را به واقع نمی رساند و نسبت به واقع هیچ گونه هدایت و کاشفیتی ندارد. پس اولین نکته ای که در قاعده طهارت مطرح است، ملاحظۀ خصوصیت موضوع و با توجه به خصوصیت موضوع، «کون الحکم ثابتا فی مرحله الظاهر، من دون ان یکون طریقا الی الواقع اصلا» است.

شک مستمر و غیرمستمر در ارتباط با قاعدۀ طهارت

خصوصیت دوم که خیلی در مسأله ما نقش دارد این است که این شکی که در مجرای قاعدۀ طهارت است، چه شکی است؟ ما دو جور شک داریم: گاهی برای انسان در رابطۀ با یک چیزی شک پیدا می شود و این شک«یستمر الی آخر العمر» همین طور این شک نسبت به این«شیء مشکوک الی