سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 322

آخر العمر» باقی می ماند، به اصطلاح علمی و به تعبیر علمی این شک للتّالی باقی است، یعنی تا آخر عمر همین مسأله شک به قوت خودش محفوظ است. اما نوع دوم این است که انسان در رابطۀ با یک چیزی شک می کند، بعد از مدتی شکش برطرف می شود، به واقعیت آن شیء در همان زمان شک پی می برد، امروز شک دارد در این که ثوبش نجس است یا طاهر؟ اما بعد از یک ماه دیگر برایش روشن می شود که امروز«کان ثوبه طاهرا، ام کان ثوبه نجسا» پس ما دو جور شک داریم: یک شکی که استمرار ندارد و تبدّل به یقین پیدا می کند، حالا چه یقین به جانب نجاست و چه یقین به جانب طهارت. یک شکی هم هست که برای همیشه استمرار و بقاء دارد.

آیا این شکی که مجرای قاعدۀ طهارت است کدام شک است؟ این که می گوید: «کل شیء شک فی طهارته و نجاسته» یعنی«شک بالشک الباقی و المستمر الی الابد و آخر العمر»؟ آیا این خصوصیت در مجرای قاعدۀ طهارت و در شک مأخوذ در قاعدۀ طهارت نقش دارد؟ یا این که لازم نیست که شک در«کل شیء شک فی طهارته و نجاسته» الی الابد باقی باشد؟ گاهی یک مرحلۀ بدوی شک تحقق پیدا می کند، یک آن انسان شک می کند، این مجرای قاعدۀ طهارت و هیچ اصلی از اصول عملیه نیست. اما یک وقت این است که شک دارد واقعا، از او سؤال می کنند«هل ثوبک طاهر ام نجس»؟ یک مقدار هم فکر می کند می گوید: «لا اعلم به انّه نجس ام طاهر؟»، این شک در طهارت و نجاست است.

موضوع قاعدۀ طهارت

آیا موضوع قاعدۀ طهارت مطلق الشک است؟ ولو بعدا به اصطلاح کشف خلاف شود که حالا بعد بیان می کنیم که تعبیر به کشف خلاف هم مسامحه است؟ یا این که نه حتما باید شک مستمر الی الابد باشد؟ اگر کسی این احتمال دوم را بدهد، که موضوع قاعدۀ طهارت شک مستمر الی الابد است، قاعدۀ طهارت دیگر کمتر موضوع پیدا می کند، کجا انسان یقین دارد به این که شکش الی الابد باقی می ماند؟ آیا این مواردی که برای انسان شک پیدا می شود، به دنبال این شک یک یقینی هم هست به بقاء و دوام«هذا الشک» یا تصادفا چنین یقینی کمتر تحقق پیدا می کند، که انسان علاوه بر این که شک در طهارت و نجاست ثوب دارد، یقین هم داشته باشد به این که شکش تا ابد باقی هست و للتّالی باقی می ماند چنین شکی؟ کمتر برای انسان یک چنین معنایی پیدا می شود. در حالی که وقتی انسان به مذاق شرع مراجعه می کند، می بیند شارع قاعدۀ طهارت را برای تسهیل بر این مردم و امتنان بر این ملت وضع کرده، این به عنوان شریعت سمحۀ سهله و تسهیل بر مردم این قاعدۀ طهارت وضع شده است.