سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 323

اگر موضوع قاعدۀ طهارت عبارت از شک باقی و مستمر باشد، «قلّما یتفق» که چنین موضوع و موردی برای قاعدۀ طهارت بتواند انسان پیدا کند. لابد به ذهنتان می آید که اگر ما به بقاء شک یقین هم نداشته باشیم، احتمال بقاء شک را که می دهیم، یک استصحابی در بقاء شک جاری می کنیم. اول شک می کنیم در طهارت و نجاست، بعد با یک استصحابی شک خودمان را شک مستمر می کنیم، بعد آن وقت نوبت به جریان قاعدۀ طهارت می رسد. اگر کسی این حرف را بخواهد بزند، در نتیجه باید قبل از اجراء قاعدۀ طهارت، اولا یک استصحابی را در رابطۀ با امر مستقبل جاری کند، استصحاب برای آینده، استصحاب برای بقاء شک الی آخر العمر و تازه آن کسی که این حرف و این احتمال را در قاعدۀ طهارت می دهد، فرضا مثلا می گوید: در قاعدۀ طهارت شکش باید شک باقی«الی الابد» باشد، در استصحاب هم چنین حرفی می زند، او می گوید: «لا تنقض الیقین بالشک» آن هم شکی که بعد مبدل به یقین شود، احتمالا نیست، آن هم باید شکش باقی الی الابد باشد و استمرار پیدا کند که گرفتاری نه تنها در رابطۀ با قاعدۀ طهارت است، بلکه اگر پای استصحاب پیش آمد عین همین گرفتاری در باب استصحاب هم جریان دارد، که آن هم شکش شک لتّالی و باقی تا ابد است.

لکن واقعیت مسأله این است که این طور نیست، این«کل شیء شک فی طهارته و نجاسته» از نظر شک عمومیت و اطلاق دارد، «سواء کان شک باقیا الی الابد، ام لم یکن باقیا الی الابد»، منتها نه به صورت یقین. کسی خیال نکند آنجایی که یقین دارد که این شک یک ماه دیگر تبدّل به یقین پیدا می کند، پس معنایش این است که الان شک ندارد. فرض صورت احتمال بقاء باید در کار باشد و الاّ اگر از الان شک در طهارت و نجاست دارد، آیا می شود این شک با علم به این که یک ماه دیگر می فهمد که این طاهر بوده، جمع شود؟ بین این دو که جمع نمی شود. آن چه با این شک جمع می شود، احتمال بقاء این شک و احتمال زوال این شک است، او با شک فعلی قابل اجتماع است. در نتیجه مورد قاعدۀ طهارت عبارت از شک باقی با وصف بقاء نیست، بلکه هر دو نوع شک و هر دو جور شک را می گیرد، سواء کان الشک به حسب الواقع باقیا الی آخر العمر، ام زال الشک بعدا الی الیقین باحد الطرفین. هر دو صورت مشمول قاعدۀ طهارت است. این هم یک نکته که در نتیجه گیری ما خیلی نقش دارد.

طهارت ظاهری در روایت«کل شیء طاهر»

نکتۀ سوم راجع به«طاهر» هست، این طاهر روی این جهت که موضوعش«شیء مشکوک الطهاره و النجاسه» است، لا محاله مقصود طهارت ظاهریه است. طهارت ظاهریه با کل شیء طاهر