سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 327

تضادی تحقق ندارد. ممکن است شیء بحسب واقع نجس باشد، لکن بر حسب قاعدۀ طهارت، محکوم به طهارت ظاهریه باشد. و جمع بین نجاست واقعی و طهارت ظاهری، یکی از مصادیق جمع بین حکم واقعی و ظاهری است که در جای خودش باید توضیح داده شود و اشکالش حل شود.

آخرین مطلبی که در باب قاعدۀ طهارت مطرح است و تقریبا این اساس برای بحث اجزاء و عدم اجزاء است، این است که مراد از حکم به طهارت ظاهریه که حکم به طهارت ظاهریه می کند، چیست؟ ما تعبیر می کنیم که شارع حکم می کند«بانّه طاهر ظاهرا»، لکن این معنا باید تحلیل شود و درست بررسی شود که حکم به طهارت ظاهریه«ما معناه؟ و ما هو المقصود منه؟» آیا با این که یک احکامی روی طهارت واقعیه به حسب ظاهر دلیلشان جعل شده، مثل این که شارع فرموده: چیزی را که انسان می تواند أکل کند، یا شرب کند، «لابد بان لا یکون نجسا»، باید مشروب و مأکول طاهر باشد.

این حکمی است که شارع روی طهارت بار کرده است. بعضی جاها در باب عبادات، طهارت را به صورت قیدیت و شرطیت معتبر کرده است. مثل این که می فرماید: «صل مع طهاره ثوبک و بدنک» که از هر دوی اینها، در صحیحۀ زراره تعبیر به طهارت مصلّی شده، در آن روایت تعلیل می فرماید:

«لانک کنت علی یقین من طهارتک» با این که مسألۀ ثوب مطرح بود، لکن طهارت ثوب را هم همان طهارت المصلّی دیده؛ اینجا طهارت به صورت قیدیت و شرطیت مطرح است. آثار دیگری هم بر طهارت بار است؛ اگر انسان با«شیء طاهر مع الرطوبه» ملاقات کند، این ملاقات«لا یترتب علیه النجاسه، لا یترتب علیه التنجس» برخی احکام به صورت متفرق و پراکنده بر طهارت بار شده، اگر ما باشیم و نفس این ادله، این ادله ظهور در طهارت واقعیه دارد. همۀ خصوصیاتی که در ادله مطرح است، بحسب ظاهر دلیل طهارت واقعی به آنها دلالت دارد. وقتی که می گوید: «یشترط فی المأکول و المشروب ان یکون طاهرا» اگر روایتی این معنا را دلالت کرد، یعنی«یشترط ان یکون طاهرا واقعا» مأکول باید طهارت واقعیه داشته باشد، مشروب باید طهارت واقعیه داشته باشد. یا وقتی که شارع می فرماید: «صل مع طهاره ثوبک و بدنک» یا«صل مع البدن طاهر واقعا و مع الثوب طاهر واقعا» ما باشیم و نفس این ادله، دلالت بر طهارت واقعیه دارد.

لسان قاعدۀ طهارت

اگر فرضا قاعده ای بنام قاعدۀ طهارت نبود، آیا جز این معنا را از این ادله استفاده می کردیم؟ وقتی انسان می خواهد نماز بخواند، باید احراز طهارت کند، احراز طهارت واقعیه نسبت به ثوب و بدن داشته باشد. حالا که«کل شیء طاهر» را داریم، از او می پرسیم که شما در مقام بیان چه هستی؟