سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 329

هست، درست است که آن ادله فی نفسها طهارت واقعیه را دلالت می کند، اما دلیل قاعدۀ طهارت بمنزلۀ یک مفسر و شارح و باصطلاح بمنزله یک دلیل حاکم مطرح است، که این دلیل حاکم در «ما نحن فیه» دایرۀ دلیل محکوم را توسعه می دهد و توضیح می دهد به این صورت که می گوید: ولو این که ظاهر آن ادله مدخلیت طهارت واقعیه هست، لکن بدان که مراد خداوند و مراد شارع مقدس چنین چیزی نیست، بلکه آن چیزی که مقصود خداوند است، طهارت اعم از ظاهر و واقع هست.

مراد از طهارت در«صل مع الطهاره»

«صل مع الطهاره لیس معناها صل مع الطهاره الواقعیه» معنایش این است که طهارتی وجود داشته باشد، می خواهد طهارت، طهارت واقعیه باشد، که شما از راه علم و بینه و امثال ذلک بدست آورده باشید. یا از راه قاعدۀ طهارت، که طهارت ظاهریه را در مورد نبودن طریق«الی الواقع» برای شما جعل کرده است. آیا غیر از این می توانیم این دو را معنا کنیم؟ که از یک طرف شارع بگوید: «صل مع طهاره ثوبک و بدنک» از یک طرف هم بگوید: «اذا کان ثوبک مشکوک الطهاره فقد جعلت لها الطهاره، ای الطهاره الظاهریه» این دو را که کنار هم می گذارید، آیا غیر از این می تواند یک راه حلی داشته باشد؟ غیر از این می تواند یک وجه جمعی داشته باشد؟ گفتیم: غیر از این باید بگوییم معنای قاعده طهارت، این است که آثار طهارت را بار نکن، اگر آثار طهارت را بار نکردی، «فما الفائده فی جعل قاعده الطهاره»؟ و اگر آثار طهارت را بار کردیم، یا باید بگوییم: شارع از آن«صل مع الطهاره» عدول کرده که ظهور در طهارت واقعیه دارد، یا باید بگوییم: عدول نکرده، این توضیح و تفسیر دلیل شرطیت است. اگر تفسیر دلیل شرطیت شد، مسأله این می شود که من در ثوبی که قاعدۀ طهارت در آن جاری کردم، اگر نماز خواندم، این نماز«کان مع الشرط، کان واجدا للشرط، لانّ الشرط لم یکون هی الطهاره الواقعیه» نماز خوانده شد و«کان الثوب بحسب الواقع نجسا» نمی توانیم بگوییم«کانت الصلاه فاقده لشرطها» برای این که در صورتی ما می توانیم این تعبیر را داشته باشیم که دلیل شرطیت بر ظهور خودش باقی مانده باشد و مبیّن و مفسری در کار نباشد. اما وقتی که قاعدۀ طهارت به عنوان مبیّن دایرۀ شرط را توسعه داد، همان طور اگر کسی با طهارت واقعیه نماز خواند، نمازش واجد شرط است، همان طور اگر با طهارت ظاهریه هم نماز خواند، نمازش واجد شرط است.

ارتباط مسألۀ اجزاء با طهارت

از اینجا مسألۀ اجزاء کاملا روشن می شود. با توجه به آن مقدمات و مخصوصا این نکتۀ اخیر،