سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 336

هذه الثوب» معنای طهاره ظاهریه این است. می گوید من بر تو نماز با این ثوب را تجویز می کنم.

می گویم تو که گفتی«صلّ مع الطهاره الواقعیه»، چطور تجویز می کنی نماز در این ثوب مشکوک الطهاره را؟ یک جا می گوید نماز باید با طهارت واقعیه باشد، در جای دیگر می گوید که اجازه دادم در این ثوب که طهارت واقعیه اش احراز نشده نماز بخوانی؟ جمع بین این دو یک چنین اقتضائی دارد.

می خواهد بگوید آنجا که گفتم با طهارت نماز بخوان، ولو این که ظاهر دلیلش طهارت واقعیه بوده، لکن بدان که مراد من شارع خصوص طهارت واقعیه نیست، آن که قیدیتی برای نماز دارد، طهارتی است«اعم من الواقعیه و الظاهریه»، در طهارت ظاهری هم مثل طهارت واقعی عنوان شرطیت و تأثیر وجود دارد. وقتی طهارت ظاهریه شرطیتی مثل طهارت واقعیه داشت، پس چه کمبودی در عبادات گذشته ملاحظه می شود که مسألۀ، اعاده و قضا مطرح شود؟ لذا این اشکال ایشان به نظر می رسد غیر صحیح است.

اشکال دوم محقق نائینی(ره) بر حکومت قاعدۀ طهارت

اما اشکال دوم ایشان که یک قدری دقیق تر و بهتر از اشکال اول است، تقریبا بیان ایشان با توضیحی که من بیان می کنم، چنین است: اگر قاعدۀ طهارت بخواهد حکومت داشته باشد، باید قاعدۀ طهارت دو مطلب را دلالت کند و این دو مطلب در بیان یکدیگر هم نیستند، نه این که در بیان هم به این دو مطلب دلالت داشته باشد، مثل آنجاهایی که لفظ در اکثر از معنای واحد استعمال می شود، آنهایی که استعمال لفظ را در اکثر از معنای واحد جایز می دانند، می گویند: هر دو معنا«فی رتبه واحده و فی بیان واحد مستعمل فیه» است، هیچ گونه تقدّم و تأخّر و ترتّب و طولیّتی در مستعمل فیه وجود ندارد. اما ایشان می فرماید: اینجا قاعدۀ طهارت باید دو مطلب را دلالت کند آن هم«لا فی بیان واحد و فی رتبه واحده»، بلکه دو مطلبی که یکی تقدم بر دیگری دارد. اگر قاعدۀ طهارت توانست دو مطلب طولی را دلالت داشته باشد، آن وقت حکومت درست می شود.

اما اگر نتوانست این دو مطلب طولی را اثبات کند، دیگر مجالی برای حکومت باقی نمی ماند.

حالا این دو مطلب چیست؟ می فرماید: اولا باید قاعدۀ طهارت چیزی بنام طهارت ظاهریه را که تا بحال نشنیدیم، ما را نسبت به اصل طهارت ظاهریه روشن کند، بگوید خیال نکنید فقط یک نوع طهارت داریم بنام طهارت واقعیه، نه، سنخ دیگری از طهارت وجود دارد، که اسم آن را طهارت ظاهریه می گذاریم. پس در رتبه متقدم باید ما را اول در جریان طهارت ظاهریه قرار بدهد، بعد از این که این مرحله را پشت سر گذاشتیم و فهمیدیم که یک طهارتی بنام طهارت ظاهریه وجود دارد، آن