سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 337

وقت در رتبۀ متأخره قاعدۀ طهارت بگوید: حالا که فهمیدی طهارتی بنام طهارت ظاهریه وجود دارد، در رتبۀ بعد می خواهم به تو بگویم که آن دلیلی که می گوید«صلّ مع الطهاره»، بدان که اختصاصی به طهارت واقعیه ندارد، بلکه طهارت ظاهریه را هم شامل می شود. پس قاعدۀ طهارت باید دو لسان داشته باشد، آن هم نه فی بیان واحد، برای این که این دو مطلب یکی تقدّم بر دیگری دارد. اول باید بفهمیم که طهارتی بنام طهارت ظاهریه وجود دارد، بعد نوبت به این برسد که دلیل «صلّ مع الطهاره» اختصاص به طهاره واقعیه ندارد، بلکه اعم از طهارت ظاهریه و واقعیه هست، کأنّ ایشان اینجا را احالۀ به وجدان می کند.

معیار حکومت قاعدۀ طهارت بر سایر ادله

آیا وجدانا قاعدۀ طهارت دو مطلب را بیان می کند؟ آن هم به طور طولی؟ یا از هر کسی بپرسی، قاعدۀ طهارت جز یک معنا و یک مفاد بیشتر نمی تواند داشته باشد. اگر بخواهد مسألۀ حکومت مطرح باشد، متوقف بر این است که قاعدۀ طهارت دو مطلب طولی را بیان کند، در حالی که بلا اشکال قاعدۀ طهارت به دو مطلب دلالت ندارد و دیگر جائی برای حکومت قاعدۀ طهارت نسبت به «صلّ مع الطهاره» باقی نمی ماند. برای این که این حرف تکرار نشود، جواب آن را بیان می کنیم، با این که قدری هم می خواستیم صحبت کنیم. معیار در تشخیص حکومت یک دلیل بر دلیل دیگر چیست و در تشخیص کیست؟ ما معتقدیم که حاکم در این مجال همان عرف عقلا هستند. عرف عقلا که با مفاد ادله سروکار دارند، تعارض و عدم تعارض را آنها باید تشخیص دهند، تفسیر و تبیین احد الدلیلین را نسبت به دلیل دیگر، آنها باید بیان کنند، پس باید به عقلا مراجعه کنیم. همان طوری که بیان کردیم به عقلا می گوئیم که قاعدۀ طهارت دو مفاد ندارد، قاعدۀ طهارت همان است که شما اول اسمش را طهارت ظاهریه گذاشتید، بیشتر از این هیچ دلالت ندارد. طهارت ظاهریه مجعول در قاعده طهاره، لیس الاّ. اما همین عقلا وقتی«کل شیء طاهر» را که مفادش را که فقط جهت جعل طهارت ظاهریه است می گذارند کنار دلیل«صلّ مع الطهاره»، که«صلّ مع الطهاره» ظاهرش طهارت واقعیه هست، این دو را کنار هم می گذارند. دو دلیل است، بیان کردم در باب تعارض هم همان طوری که در بحث تعادل و ترجیح ملاحظه کردید.

توضیح معنای تعارض

تعارض، یک مفهوم عقلایی و عرفی است، عرف باید تشخیص بدهد که«هذان الخبران