سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 338

متعارضان» ما این دو دلیل را پیش عرف عقلا می بریم، می گوییم: یکجا شارع گفته«صلّ مع الطهاره»، یک جا هم گفته من در مورد شک در طهارت چیزی بنام طهارت ظاهریه جعل کردم، شما بین این دو دلیل چطوری جمع می کنید؟ آیا این دو دلیل معارض با هم هستند؟ آیا دلیل جعل طهارت ظاهریه، یک دلیل، لغوی هست؟ یعنی هیچ اثری بر آن بار نمی شود؟ آیا عرف با توجه به نفس همین مفاد قاعدۀ طهارت که عبارت از طهارت ظاهریه هست، «لیس الاّ» همین یک مطلب را وقتی کنار«صلّ مع الطهاره» می گذارد، چه کار کنیم بین این دو دلیل چطوری جمع کنیم از شما می پرسیم؟ آیا جعل الطهاره الظاهریه لغو؟ برای این که«صلّ مع الطهاره»، طهارت واقعیه را می گوید؟ یا این که نه لیس بلغو؟ اگر لیس بلغو پس با«صلّ مع الطهاره» چطوری باید معامله شود؟

عرف می گوید: معنایش این است«صلّ مع الطهاره»، طهارتش اعم از واقعیه و ظاهریه است. و اگر غیر از این باشد، از خود ایشان سؤال می کنیم که بین این دو دلیل چطوری جمع می کنید؟ آیا «هذان الدلیلان متعارضان» شما احکام تعارض را روی این دو دلیل بار می کنید؟ نمی شود چنین حرفی زد. آیا جعل طهارت ظاهریه جعل لغو و بلااثر است؟ آن هم که نمی شود کسی ملتزم شود. اگر جعل طهارت ظاهریه لغو نشد و نسبت بین دلیلین هم مسألۀ تعارض نبود، آیا عقلا غیر از این می گویند که قاعدۀ طهارت حاکم بر«صلّ مع الطهاره» است؟ جمع بین این دو راهی غیر از این ندارد و غیر از این واقعا نمی شود راهی پیدا کرد، قاعدۀ طهارت را با«صلّ مع الطهاره» چه کار کنیم؟ چندتا راه اینجا وجود دارد؟ تعارض که از بین می رود، لغویت هم که منتفی است، پس راه منحصرا عبارت از حاکمیت و حکومت دلیل قاعدۀ طهارت است. به عبارت روشن تر به ایشان می گوییم که در رابطۀ با حاکمیت قاعدۀ طهارت، لازم نیست که به دو مطلب دلالت کند. همان مطلب اول را که دلالت کرد، خود عقلا مسألۀ حاکمیت را پیاده می کنند. نیازی ندارد که هم بیاید جعل طهارت کند، هم در مرحلۀ دوم عنوان مبیّنیّت به خودش دهد، این مبینیت نظر عقلا است، عقلا در جمع بین دو دلیل مسألۀ تفسیر و تبیین را مطرح می کنند، برای این که یا باید گرفتار تعارض شوند، یا باید قاعدۀ طهارت را یک قاعدۀ بی اثر و قاعدۀ لغوی تلقی کنند. و چون هر دو باطل است، لذا راه، انحصار به همان حکومت پیدا می کند و نتیجۀ حکومت همان اجزایی است که ما بیان کردیم. حالا با این که وقت گذشته متن حدیث را تیمنا می خوانیم، که خلاف سنت نشده باشد.