سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 345

جواب داده شده است، همه آنها در اینجا پیاده می شود. لکن مسألۀ اجزای ما ربطی به ملاحظۀ قاعدۀ طهارت با«البول نجس» ندارد. آنجا اصلا مسألۀ حاکمیت مطرح نیست، مسألۀ دو نوع حکم مطرح است: یکی حکم واقعی و یکی حکم ظاهری. اما آن که در رابطۀ با قاعدۀ اجزاء به عنوان حکومت مطرح است، ملاحظۀ قاعدۀ اجزاء با دلیل«صل مع الطهاره» است. گفتیم: یک جا شارع می فرماید:

«صل مع الطهاره» و ظاهر این دلیل اگر دلیل حاکمی در کار نباشد، یعنی«صل مع الطهاره» الواقعیه باشد. وقتی که انسان نماز می خواند طهارت ثوب و بدن را یا به یقین احراز کند، یا به چیزهایی که شارع جانشین یقین قرار داده، مثل بینه و امثال بینه. اما وقتی که دیدیم که شارع در کنار«صل مع الطهاره»، قاعده ای را جعل کرده به نام قاعدۀ طهارت، گفت: «کل شیء شک فی طهارته و نجاسته، فهو طاهر»، ما نمی دانیم که بین این دلیل و دلیل«صل مع الطهاره»، چطوری جمع کنیم؟ بگوییم: این قاعدۀ طهارت چه چیزی می خواهد بگوید؟ حرف حسابی قاعدۀ طهارت چیست؟ آیا قاعدۀ طهارت با«صل مع الطهاره» معارضه با هم دارد؟ یعنی«صل مع الطهاره» می گوید: حتما طهارت واقعیه معتبر است؟ قاعدۀ طهارت می گوید: نه، طهارت ظاهریه هم کافی است، پس بین این دو دلیل معامله تعارض کنیم، می بینیم عقلاء بین این دو تا معاملۀ تعارض نمی کنند. پس مسألۀ تعارض کنار می رود.

امکان جعل طهارت ظاهریه توسط قاعدۀ طهارت

احتمال دیگر این است که بگوییم: قاعدۀ طهارت مثل یک آدم چشم بسته چیزی گفته و رد شده است، می خواسته جعل طهارت ظاهریه کند، بدون این که هیچ اثری بر این طهارت ظاهریه بار شود.

به طوری که اگر از شارع بپرسیم، آیا با طهارت ظاهریه من می توانم وارد نماز شوم؟ می گوید: نه. با این طهارت ظاهریه من می توانم با رطوبت ملاقات کنم؟ نه. با این طهارت ظاهریه می توانم غذای مشکوک الطهاره و النجاسه را بخورم؟ می گوید: نه. «فما الفائده فی جعل الطهاره الظاهریه؟» جعل این طهارت ظاهریه لغو است و بلااثر و بلانتیجه خواهد بود. به این هم که نمی شود ملتزم شد.

پس چه باید کرد؟ آیا راهی غیر از این هست که ما وقتی دلیل قاعدۀ طهارت را با«صل مع الطهاره» مقایسه می کنیم، بگوییم: این قاعدۀ طهارت ناظر به آن«صل مع الطهاره» است و می خواهد بگوید: آن طهارتی که شرط نماز است و ظاهر دلیلش طهارت واقعیه است، به حسب واقع مراد خداوند این نیست، بلکه آن چیزی که قیدیت و شرطیت برای نماز دارد، یک طهارت اعم از طهارت واقعیه و طهارت ظاهریه است. و در حقیقت قاعدۀ طهارت یک توسعه ای در دلیل«صل مع الطهاره»