سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 378

روش معمول بین عقلاء چنین است. مطلب دوم در آنجا این بود که خبر ثقه را عقلاء به عنوان طریقیت و کاشفیت عن الواقع با آن معامله می کند. به عبارت دیگر خبر ثقه در نزد عقلاء جنبۀ اماریت داشت. لذا در باب خبر ثقه هر دو جهتش مسلم بود. هم اصل اعتبار عقلائیش مسلم بود و هم وجه اعتبارش روشن بود که وجه اعتبارش همان کاشفیت عن الواقع و حکایت از واقع است. در باب قاعدۀ فراغ و تجاوز، هم جهت اوّلش محل بحث و اشکال است و بر فرضی که جهت اوّل هم مثلا ما بپذیریم، این جهت دوم محل بحث است که آیا عقلاء با قاعدۀ تجاوز خودشان به عنوان طریقیّت و کاشفیّت برخورد می کنند و روی این مبنا مسألۀ قاعدۀ تجاوز و فراغ را پذیرفته اند؟ و یا به عنوان یک اصل عقلائی؟ مگر ما در بین عقلاء هم اصل داریم؟ بله. این طور نیست که هر کجا ما کلمۀ اصل را مطرح می کنیم، اصل شرعی مراد باشد، در بین عقلاء هم مسائلی هست که به عنوان اصل تعبّدی عقلائی مطرح است. اصل تعبّدی عقلائی. یعنی عقلاء آن را پذیرفته اند و بر طبقش عمل کرده اند بدون این که هیچ عنوان کاشفیّت و اماریتی هم در آن وجود داشته باشد. ممکن است بپرسید مثل چه؟ مرحوم آخوند(ره) در کفایه در جلد اول کفایه، مکرر این مطلب را ذکر فرمودند، که آیا اصاله الحقیقه، حجّیتش از باب اصاله الظهور است یا حجّیتش به عنوان یک اصل تعبّدی عقلائی است؟ اصاله الحقیقه حجّه تعبّدا یا حجّه من باب اصاله الظهور؟

ما در جاهای مناسب به این اشاره کرده ایم. در باب اصاله الظهور، می دانید ظهور یکی از امارات است، به اصطلاح علمی، یکی از ظنون خاصّه است، لذا مسألۀ حجّیت ظواهر در باب ظنون خاصّه مطرح است و بحث آن در باب ظنون خاصّه ذکر می شود. حجّیت ظواهر، که یک حجّیت عقلائیه است، بلااشکال روی مبنای اماریت، یعنی ظهور لفظ در معنائی کاشف از این معناست که آن معنا اراده شده است، آن معنا مراد متکلّم و مستعمل است، منتها گفتیم که اصاله الظهور یک دائرۀ وسیعی دارد، اصاله الظهور تنها محدود به استعمالات حقیقیه نیست، در استعمالات مجازیه هم شما مجبورید به اصاله الظهور تمسک کنید. شما اگر بگویید: «رأیت اسدا» این ظهور در معنای حقیقی دارد. اما اگر گفتید: «رأیت اسدا یرمی» آیا اینجا کلام ظهور دارد یا اجمال پیدا می کند؟ بلااشکال ظهور دارد. منتها اینجا به وسیلۀ کلمۀ یرمی این ظهور در معنای مجازی پیدا می کند. تا ما گفتیم «رأیت اسدا یرمی» دیگر«لیس لهذه الجمله ظهور»! اگر لیس له ظهور، پس چرا شما حمل بر رجل شجاع می کنید؟ در معانی مجازیه و استعمالات مجازیه هم، ما نیاز به اصاله الظهور داریم، اگر اصاله الظهور نباشد، باید با لفظ، معاملۀ مجمل شود. در حالی که معاملۀ مجمل نمی شود. پس تردیدی نیست در این که اوّلا اصاله الظهور از باب اماریت و کاشفیّت، حجّیّت عقلائیه دارد، ثانیا اصاله