سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 386

ملاک اماریت و کاشفیت شد. بعد معلوم شد که غسل ید ترک شده است«و لم یقع فی محله». همان مطلبی را که در رابطۀ با امارات ذکر کردیم که در مطلق امارات، چه آن اماراتی که عقلائیه بوده و شارع آنها را تأیید و تصویب فرموده است و چه اماراتی که خود شارع مستقلا آن امارات را حجّت قرار داده است، اصولا در باب امارات چون عنوان کاشفیّت و طریقیّت مطرح است، معنای طریقیّت و کاشفیّت این است که محور واقع و واقعیت است. این هم چون دست شما را می گرفته و به واقع می خواسته است برساند، حجّیت پیدا کرده است.

پس آنچه اساس در باب امارات است، عبارت از واقع است. این مسأله را در باب قطع هم عرض می کنیم که رئیس امارات و رئیس حجج، قطع است. حجّتی بالاتر و طریقیّتی کامل تر و کاشفیّتی بالاتر از قطع نداریم. اما در همان باب قطع، همانطوری که بعد ان شاء الله مختصرا عرض می کنیم هیچ راهی ندارد که مسألۀ اجزا را قائل شویم، ولو این که قاطع باشد. اگر انسان قاطع شد به این که سوره جزء نماز نیست و مدتها نماز را بدون سوره خواند، بعد معلوم شد که قطعش جهل مرکّب بوده است و سوره جزئیت برای نماز داشته است، این نمازهای گذشته به چه ملاکی به درد بخورد و به چه ملاکی وجوب اعاده و وجوب قضاء نداشته باشد؟ با این که قطع هست و با این که بالاترین حجّت هست، معذلک اجزاء دائر مدار حجّیت نیست. اجزا یک ملاک دیگری دارد که آن ملاک در باب قطع و امارات وجود دارد. این بحث تتمه ای دارد که بعد ان شاء الله عرض می کنیم.

پرسش:

1 - اصاله الحقیقه یک اصل تعبّدی یا شعبه ای از اصاله الظهور است؟ توضیح دهید.

2 - قاعده فراغ و تجاوز ریشۀ عقلایی دارد؟ آن را از نظر روایات بیان کنید.

3 - آیا قاعدۀ فراغ و تجاوز در روایات تخصیص خورده است؟ با مثال بیان کنید.

4 - با ذکر مثال تخصیص دلیل استصحاب به قاعدۀ فراغ و تجاوز را توضیح دهید.

5 - آیا اتیان نماز بدون سوره با قطع بر عدم جزئیت آن پس از کشف خلاف، وجوب قضا دارد یا خیر؟ توضیح دهید.