سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 397

قاعدۀ طهارت، استصحاب طهارت و امثال ذلک یا اینکه اقتضای اجزاء نمی کند؟ اینجا بحث اجزاء کاملا پیاده می شود.

مبنای حجیّت اصاله الصحه

چیزی که اینجا به نظر می رسد این است که ببینیم مدرک اصاله الصّحه چیست؟ اگر اصاله الصّحه ظهور حال مسلمان باشد و این ظهور اماریت داشته باشد بر اینکه عمل انجام شده، صحیحا واقع شده است، در حقیقت اصاله الصّحه یکی از امارات شناخته شود و منشأ اصاله الصّحه، ظهور حال مسلمان باشد که ظهور حال مسلمان مثل همین ظهور لفظ است. همان طوری که ظهور لفظ، جنبۀ اماریت دارد، ظهور حال مسلمان هم جنبۀ اماریت دارد. اگر با اصاله الصّحه ما این گونه برخورد کنیم، باید همان حکم امارات را در مورد او جاری کنیم، یعنی همان طوری که در امارات قائل به عدم اجزاء می شدیم، در اصاله الصّحه هم باید قائل به عدم اجزاء شویم. اگر بعد از مدتی معلوم شد که عمل آن نایب فاقد بعضی از اجزاء بوده، فاقد بعضی از شرایط بوده، واجد بعضی از موانع بوده، باید بگوییم: این عمل انجام شده به درد میّت نمی خورد، از نو باید استنابت جدیده و نیابت جدیدی پیدا کرد تا اینکه عمل را صحیحا انجام دهد.

پس اگر مبنای حجّیت اصاله الصّحه، ظهور حال مسلم باشد، این به عنوان اماره مطرح می شود و در اماره هم، حکم عبارت از عدم اجزاء بود. اما اگر ما چنین حرفی را نزدیم، گفتیم: مبنای حجّیت اصاله الصّحه یک تعبیراتی است که در روایات اصاله الصّحه وارد شده، از این قبیل تعبیرات که امام می فرماید: «ضع امر أخیک علی احسنه» شما کارهای برادر مسلمان را حمل بر احسن بکن، این از آن افعل التفضیل هایی است که جنبۀ افعل التفضیلی در آن مطرح نیست، «ضع امر أخیک علی احسنه یعنی علی کونه حسنا، یعنی علی کونه صحیحا فی مقابل ما لا حسن فیه» که عبارت است از عمل باطل و عمل فاسد. اگر مدرک اینطور شد، اینجا آیا ما از این عبارت استفادۀ اجزاء می کنیم، یعنی همان طوری که در مثل قاعدۀ طهارت، قاعدۀ حلّیت، استصحاب طهارت، استصحاب وضو روی تقریب حاکمیت، مسألۀ اجزاء را استفاده می کردیم، آیا در اینجا هم بگوییم: «ضع امر أخیک علی احسنه» معنایش یک جنبۀ حکومتی است بر ادلۀ اجزاء و شرایط و این هم یک حاکمیتی بر ادلۀ اجزاء و شرایط دارد و همان طوری که در آن اصول، مسألۀ اجزاء را پیاده می کردیم، آیا در اینجا هم ما مسألۀ اجزاء را پیاده کنیم یا اینکه نه یک نکته ای اینجا به نظر می رسد که با اینکه اصاله الصّحه به عنوان یک اصل عملی مطرح است، معذلک ما قائل به اجزاء نمی شویم، با اینکه اصل عملی است، مثل همان