سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 40

طریقۀ امام(قدس سره) در دلالت هیأت«افعل» بر وجوب

یک دلیل در اینجا هست که سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(قدس سره الشریف) در رابطۀ با اصل دلالت هیأت«افعل» بر وجوب، به آن دلیل تکیه می کردند. عین آن دلیل، در اینجا هم می شود جریان پیدا کند. این دلیل در آن جای اصلی خودش که اصل دلالت هیأت«افعل» بر وجوب باشد، را که خیلی ها آنجا مسأله تبادر را نمی پذیرند، می گویند: متبادر از هیأت«افعل»، وجوب نیست، مسألۀ انصراف را هم نپذیرفته اند، راههای دیگر استدلال بر دلالت هیأت بر اصل وجوب در مقابل استحباب را نیز نپذیرفته اند، اما یک راهی را انتخاب کرده اند که این راه این است که اگر از ناحیۀ مولا یک دستوری صادر شد، یک هیأت افعلی از ناحیه مولا صادر شد و در حقیقت با این دستور و با این هیأت«افعل»، حجّت از ناحیه مولا تمام شد، مولا دستوری داد و رفت، هیأت«افعل» هم که وضعا دلالت بر وجوب نمی کند، انصرافا دلالت بر وجوب ندارد، حالا عبد در مقابل این دستور، متحیّر ایستاده، چه کنم؟ آیا هدف مولا از این بعث و این هیأت افعلی که در مقام دستور به کار برد، ایجاب بود یا اینکه ممکن است مولا می خواسته حکم استحبابی را بیان کند؟ مولا می خواست یک رجحانی را که به سرحد وجوب نمی رسد بیان کند؟ نظر اینها این است که عقل در این رابطه می گوید: حجّت مولا بلاجواب نمی تواند باشد. اگر مولا ترخیصی در رابطۀ با ترک می داد، مسأله ای نبود. مولا می گفت: این کار را انجام بده، حالا انجام هم ندادی مسأله ای نیست. اگر ترخیص و اذنی از مولا در رابطه با ترک، مطرح می شد، هیچ مانعی نداشت. اما مولا که ترخیص نداده فقط گفته: این کار را انجام بده و رفت. اینجا عقل می گوید: این حجّت مولا نباید بلاجواب بماند. اگر عبد در این شرائط مخالفت کند و بعد علت مخالفت را از او سؤال بکنند، بگوید: علت مخالفت من این بود که احراز نکردم، برایم روشن نبود که هدف مولا یک بعث وجوبی است، چون هیأت«افعل» که از نظر وضع و انصراف، خصوص وجوب را دلالت نداشت، من احتمال دادم که مولا یک حکم استحبابی را بیان کرده و با اتکاء به این احتمال، دستور مولا را مخالفت کردم. عقل این عذر را نمی پذیرد. عقل می گوید: حجّت از ناحیۀ مولا تمام بوده و نمی شود بلاجواب بماند. لازمۀ جواب هم این است که موافقت دستور مولا حاصل بشود.

التزام به طریقۀ امام(ره) در ارتباط وجوب غیری با وجوب نفسی

ما حالا نمی خواهیم بگوییم: اصل این حرف درست است یا نه؟ ما بحث این حرف را گذراندیم،