سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 409

هم زائد بر لزوم عقلی دارد یا این که یک وجوب شرعی مولوی، دیگر ندارد؟ تنها همان لزوم عقلی در رابطۀ با مقدمه مطرح است؟

پس به هر کیفیّتی که مسأله را مطرح کنید، لبّ نزاع عبارت از این است، که آیا برای مقدمه، وجوب شرعی مولوی زائدا علی اللزوم العقلی، هست یا نه؟ آیا طرفین ملازمه روی این بیان مرحوم آخوند(ره)، که محل نزاع را ملازمه قرار داده است و حاکم به ملازمه را هم عقل قرار داده است، چیست؟ ملازمه بین وجوب ذی المقدمه و وجوب مقدمه، امّا کدام وجوب؟ وجوب شرعی مولوی.

در حقیقت نزاع این طوری می شود، آیا بین وجوب شرعی مولوی ذی المقدمه و بین وجوب شرعی مولوی مقدمه، از نظر عقل، ملازمه تحقق دارد یا این که ملازمه تحقق ندارد؟ پس در حقیقت «الملازمه عقلیه، لکن طرفا الملازمه» دو طرف ملازمه شرعی است. یکی وجوب شرعی ذی المقدمه است، یکی هم وجوب شرعی مقدمه است. یکی وجوب مولوی ذی المقدمه است، یکی هم وجوب مولوی مقدمه است، منتها نفسی بودن و غیری بودن، آن یک جهت دیگر است. نفسی بودن و غیری بودن هم با شرعی بودن متلائم و متناسب است و هم با مولوی بودن، یعنی«الوجوب الشرعی المولوی قد یکون نفسیا کما فی ذی المقدمه و قد یکون غیریا کما فی المقدمه».

پس این که گفتیم در ذهن گاهی اشتباه می شود، یکی این جهت است که انسان خیال می کند، آنهایی که منکر وجوب مقدمه هستند، حتّی لزوم عقلی مقدمه را هم انکار دارند، در حالی که مسأله این طور نیست. و دیگر این که حالا که حاکم به ملازمه عقل شد، اثباتا و نفیا، خیال نکنیم که اگر ملازمه عقلی شد، پس لامحاله وجوب مقدمه هم یک وجوب عقلی خواهد شد بلکه ملازمه عقلی است، امّا بین دو طرف ملازمه در شرعی بودن و مولوی بودن، اشتراک تحقق دارد.

پرسش:

1 - چگونه مسأله مقدمه واجب، یک مسأله فقهیه است؟

2 - فرق مسأله فقهیه و قاعده فقهیه در چیست؟

3 - بیان مرحوم آخوند«ره» برای اندراج مقدمه واجب، در مسائل اصولیه چیست؟

4 - با فرض وجود ملازمۀ عقلیه، حکم مقدمه را بیان کنید.