سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 411

اصول نیست، بلکه جزء مباحث عقلیۀ علم اصول است و در ردیف مسألۀ حجّیت قطع واقع می شود.

ما که بحث می کنیم«القطع حجه» حاکم به حجّیت قطع عقل است و این بحث به عنوان بحث عقلی مطرح است. در باب ملازمه هم مسألۀ همین حکم را دارد. حاکم به ملازمه«علی تقدیر حکمه بها لیس للعقل» و به باب الفاظ و دلالات هیچ گونه ارتباطی ندارد.

اعتراض بر صاحب معالم(ره) در طرح مسألۀ مقدمۀ واجب در مباحث الفاظ

لذا مرحوم آخوند(ره) بر صاحب معالم اعتراض می کنند، می فرمایند: صاحب معالم ضمن این که مسألۀ مقدمۀ واجب را در ردیف مباحث الفاظ مطرح کرده و این خود یک قرینه و شاهدی است بر این که مسأله را به صورت یک مسألۀ لفظی با آن برخورد کرده، در مقام استدلال هم وقتی که می خواهد وجوب مقدمۀ واجب را نفی و انکار کند، استدلال می کند به این که هیچ یک از دلالات ثلاث، نه دلالت مطابقه و نه تضمن و نه التزام، دلالت بر وجوب مقدمه نمی کند و لذا وجوب مقدمه را انکار می کند. مرحوم آخوند(ره) می فرمایند: این استدلال هم یک شاهد دیگری است بر این که ایشان مسألۀ مقدمۀ واجب را به عنوان یک بحث لفظی با آن برخورد کرده و اگر بحث لفظی شد باید بحث کنیم که آیا دلالت مطابقه هست یا نه؟ دلالت تضمن هست یا نه؟ دلالت التزام هست یا نه؟ امّا اگر مسأله، مسألۀ عقلیه شد، این دیگر به باب دلالات ارتباطی ندارد، به باب الفاظ ارتباطی ندارد. در حقیقت دو شاهد در کلام صاحب معالم وجود دارد که با مسألۀ مقدمۀ واجب برخورد یک بحث لفظی کرده است: یکی این که آن را در مباحث الفاظ ذکر کرده و دیگر این که استدلال صاحب معالم حکایت از این معنا می کند. البته ابتدائا به نظر می آید که این اشکال اول به خود مرحوم آخوند هم وارد است، برای این که ایشان هم مسألۀ مقدمۀ واجب را در ردیف مباحث الفاظ و در جلد اول در بحث حقیقت مطرح کرده اند. لکن ممکن است ایشان دفاع کند و بفرماید: درست است که من هم مسألۀ مقدمه واجب را در بحث الفاظ ذکر کردم، لکن من تنبیه کردم بر این معنا، که«هذه لیست بمسأله لفظیه».

اما در کلام صاحب معالم تنبیه و اشاره ای به این معنا نشده است که این بحث مقدمه را، ما در مباحث الفاظ ولو این که ذکر کردیم، اما این مسأله، مسألۀ لفظی و بحث لفظی نیست. لذا اشکال به مرحوم آخوند(ره) با این که خودشان تصریح به این معنا می کنند، توجه پیدا نمی کند. پس در حقیقت در باب محل نزاع در بحث مقدمۀ واجب، دو مطلب را ایشان ادعا می کنند: یکی این که موضوع بحث«وجود الملازمه و عدم وجود الملازمه» است و دیگر این که حاکم در این باب، عقل