سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 415

می کند به تحریک الید و امثال ذلک از افعالی که تحققشان دیگر توقف بر یک مقدمۀ خارجیه ندارد.

پس در نتیجه در این قسم اول، مسأله وجدانا روشن است، جای بحث هم نیست. لکن این قسم اوّل را به عنوان مقدمه و راه برای قسم دوم و سوم ذکر کردیم.

اما قسم دوم آنجایی که مراد به حسب نظر مرید می خواهد مباشرتا تحقق پیدا کند. اما این مراد توقف بر مقدمۀ خارجیه دارد، مثل این که اراده می کند«کون علی السطح» را، اینجا وقتی«کون علی السطح را بالمباشره» اراده کرد، همۀ آن خصوصیاتی که در قسم اول گفتیم، اینجا تحقق پیدا کرد، تصوّر می کند«کون علی السطح» را، تصدیق می کند به فایده و ثمرۀ«کون علی السطح»، سایر مبادی اراده تحقق پیدا می کند، اراده حاصل می شود، اراده خلق می شود، متعلق این اراده«کون علی السطح» است. اما اینجا اینطور نیست که به مجردی که اراده متعلق به«کون علی السطح» شد، به دنبال آن«کون علی السطح» تحقق پیدا کند. اینجا هم ملاحظه می کند که تحقق این مراد، توقف بر یک مقدمۀ خارجیه دارد، که آن مقدمۀ خارجیه عبارت از نصب سلّم است. اینجا در رابطۀ با نصب سلّم چه حالتی پیش می آید؟ چه واقعیتی تحقق دارد؟

ارتباط مقدمه و ذی المقدمه در بیان مرحوم آخوند(ره)

تعبیری در کلمات و مخصوصا در کلام مرحوم آخوند صاحب کفایه وجود دارد، که این تعبیر باید تحلیل و معنا شود. ایشان این طوری تعبیر می کنند، می فرمایند: «یترشح من الاراده المتعلقه بذی المقدمه اراده متعلقه بالمقدمه» می فرمایند: از ارادۀ متعلقۀ به ذی المقدمه، ترشح پیدا می کند یک ارادۀ متعلقۀ به مقدمه. مقصود از این عبارت چیست؟ آیا مقصود از این یترشح، یعنی یتولّد، یعنی ارادۀ مقدمه تولّد پیدا می کند از ارادۀ متعلقۀ به ذی المقدمه. که باز اگر دقیق تر ما این معنا را ملاحظه کنیم، کانّ ایشان این جوری می خواهد بگوید، می خواهد بگوید وقتی که این انسان اراده اش متعلق به«کون علی السطح» شد و بعد ملاحظه کرد که«کون علی السطح یتوقف علی نصب سلّم» از ارادۀ متعلقۀ به«کون علی السطح یتولّد اراده متعلقه بنصب سلم»، یعنی دیگر ارادۀ نصب سلّم کانه مبادی لازم ندارد، ارادۀ نصب سلم دیگر به آن مقدماتی که در سایر ارادات به عنوان مبادی اراده مطرح بود، نیاز ندارد. او روی جنبۀ مقدمیت به مجردی که اراده متعلق به ذی المقدمه شد، یک اراده هم تعلق به مقدمه می گیرد، که اگر بخواهیم باز یک عبارت دیگری برای این مطلب ذکر کنیم. آیا مرحوم آخوند اینطور می خواهد بگوید؟ می خواهد بگوید همان طوری که بین ارادۀ متعلقۀ به ذی المقدمه و خود ذی المقدمه دیگر فاصله ای وجود ندارد و واسطه ای وجود ندارد؟ همانطور بین ارادۀ