سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 422

تحقق ندارد.

ملازمۀ میان دو اراده

در احتمال دوم، طرفین ملازمه را وجوب و بعث نمی گیریم، بلکه طرفین ملازمه را دو اراده می گیریم: یکی ارادۀ متعلقۀ به بعث الی ذی المقدمه و یکی هم ارادۀ متعلقۀ به بعث الی المقدمه، که مراد از این ارادتین، همان عمل مولاست، همان چیزی است که به مولا ارتباط دارد. آن چیزی که به مولا ارتباط دارد در مسألۀ فرمان، همان بعث و تحریک و ایجاد و الزام است و گفتیم: چون ایجاب و الزام عمل اختیاری مولاست، حتما باید مسبوق به اراده و مقدمات اراده باشد. اگر مرحوم آخوند(ره) بخواهند این احتمال را افاده بفرمایند، که طرفین ملازمه دو تا اراده باشد. یکی ارادۀ متعلقۀ به بعث الی ذی المقدمه و یکی هم ارادۀ متعلقۀ به بعث الی المقدمه. بین این دو اراده بخواهند بگویند تلازم تحقق دارد، اراده هم که یک امر قلبی است، یک امر نفسانی است، بگوییم: در عالم نفس بین این دوتا اراده تلازم و ملازمه هست. اگر این حرف را بزنند، چه اشکالی دارد؟ یک اشکالش این است که اگر دو اراده در کار بود، یکی ارادۀ متعلقۀ به بعث الی ذی المقدمه و یکی هم ارادۀ متعلقۀ به بعث الی المقدمه. بعد از آن که هر دو اراده وجود داشت، چطور ارادۀ متعلقۀ به بعث الی ذی المقدمه در مراد خودش اثر گذاشت و بعث الی ذی المقدمه تحقق پیدا کرد؟ اما ارادۀ متعلقۀ به بعث الی المقدمه، تأثیری در تحقق مراد خودش پیدا نکرد، یعنی آن اراده به دنبالش بعث متعلق به ذی المقدمه نیامد؟ چه فرقی است بین این دو اراده که به دنبال ارادۀ متعلقۀ به بعث الی ذی المقدمه، بعث الی ذی المقدمه تحقق پیدا کرد، اما ارادۀ متعلقۀ به بعث الی المقدمه، به دنبالش بعث الی المقدمه تحقق پیدا نکرد؟

اشکال دیگر این است، همان طوری که ما در آن کارهای مباشرین گفتیم که ارادۀ متعلقۀ به مقدمه، اگر ما تعبیر به ترشح درباره اش کردیم، معنای ترشح مسألۀ مسبب بودن، متولّد شدن، معلول بودن نیست، بلکه معنای ترشح تبعیت است و الاّ ارادۀ متعلقۀ به مقدمه هم، خودش مبادی لازم دارد، تصوّر و تصدیق به فائده و سایر مبادی در آن مطرح است. اینجا اگر بخواهیم بگوییم همان طوری که یک اراده اش متعلق به بعث الی ذی المقدمه شده، لا محاله یک ارادۀ متعلقۀ به بعث الی القدمه هم به عنوان ملازمه مطرح است. اولین اشکالش این است(غیر از آن اشکال قبلی) ممکن است که مولا اصلا توجه به مقدمیت مقدمه نداشته است. مگر هر کجا که انسان یک شیئی را مأموربه قرار می دهد، مأموربه مقدمه یا مقدماتی لازم دارد، از نظر موالی و عبید عرفیه، آیا می توانیم این حرف را بزنیم، که