سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 424

بالقوه، یعنی الان وجود ندارد، اما در آتیه وجود پیدا خواهد کرد، در آتیه فعلیت پیدا خواهد کرد، الان به عنوان یک موجود بالقوه مطرح است، اما در آینده به عنوان یک موجود بالفعل مطرح خواهد شد، به این معنا. اگر ما گفتیم: بین وجوب ذی المقدمه، یعنی وجوب فعلی ذی المقدمه و وجوب تقدیری مقدمه ملازمه هست، معنایش این است که آن که الان بالفعل وجود دارد، مسألۀ وجوب فعلی ذی المقدمه است، اما در ناحیۀ مقدمه وجوب فعلی نداریم، بلکه وجوب بالقوه است و معنای وجوب بالقوه این است که در آینده خود مولا مقدمه را ایجاب می کند، خود مولا بعث و تحریک اعتباری نسبت به مقدمه پیدا می کند و اگر مسألۀ را در ناحیۀ اراده مطرح کردیم، می گوییم آن که بالفعل تحقق دارد ارادۀ فعلیۀ متعلقۀ به بعث الی ذی المقدمه است، اما در ناحیۀ ارادۀ متعلقۀ به بعث الی المقدمه، مسألۀ تقدیر و قوه مطرح است و معنای تقدیر و قوه این است که الان در نفس مولا اراده ای متعلق به بعث الی المقدمه نیست، اما در آینده در نفس مولا ارادۀ متعلقۀ به بعث الی المقدمه تحقق پیدا می کند.

پس اگر ما طرفین ملازمه را اینجوری قرار دهیم، در ناحیۀ ذی المقدمه مسألۀ فعلیت را مطرح کنیم و در ناحیۀ مقدمه مسألۀ تقدیر و بالقوه را مطرح کنیم، حالا چه در ناحیۀ وجوب و چه در ناحیۀ اراده، اگر اینطور باشد، آن وقت ببینیم چه اشکالی مترتّب بر این خواهد بود؟

پرسش:

1 - مراد مرحوم آخوند(ره) از ترشح ذی المقدمه به مقدمه چیست؟

2 - اشکالاتی که بر فعل مباشری و غیر مباشری شده را بنویسید.

3 - نتیجۀ بررسی احتمالات در ملازمۀ بین ذی المقدمه و مقدمه چیست؟

4 - ملازمۀ بین وجوب فعلی ذی المقدمه و وجوب تقدیری مقدمه چگونه است؟

5 - دو احتمال اول در بیان طرفین ملازمه را توضیح دهید.