سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 425

درس سیصد و بیست و چهارم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

مسألۀ فعلیت و تقدیر در ملازمه

دو احتمال اخیر از آن چهار احتمالی که ذکر شد، این بود که ما در یک طرف ملازمۀ مسألۀ فعلیت را قائل شویم و طرف دیگر مسألۀ تقدیر و بالقوه، که معنای تقدیر و بالقوه این است که بالفعل چیزی وجود ندارد، چیزی تحقق ندارد، لکن در آینده وجود و تحقق پیدا می کند. روی این حساب قاعده مسألۀ فعلیت در ناحیۀ ذی المقدمه و مسألۀ تقدیر و بالقوه در ناحیۀ مقدمه است. بگوییم: ملازمه است بین بحث فعلی متعلق به ذی المقدمه و بعث تقدیری متعلق به مقدمه، یا این که طرفین ملازمه را اراده قرار دهیم، اراده فعلیۀ متعلقۀ به بعث الی ذی المقدمه و ارادۀ تقدیریۀ متعلقۀ به بعث الی القدمه. اگر مسأله این طوری فرض شد، اشکال مهمی که ایشان می فرمایند: این است، که مسألۀ ملازمه اگر یک طرفش فعلیت داشت، طرف دیگر هم حتما باید فعلی باشد. برای این که ملازمه یک امر وجودی است و متقوّم به طرفین است. اگر یک طرف وجود پیدا کرد و اتصاف به ملازمه برای آن پیدا شد، نمی شود طرف دیگر وجود نداشته باشد. فقط به عنوان این که در آینده وجود پیدا می کند.