سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 427

بزرگوار چنین اشکالی کند، بگوید که این بیان شما غیر از آن مسأله ای است که ما در آن وارد هستیم، محل نزاع در باب مقدمه واجب چیست؟ آیا به صورت بحث فقهی است و یا اگر اصولی است، به این کیفیتی است که مرحوم آخوند فرمودند؟ در حقیقت نزاع شما، با مرحوم آخوند در تحریر محل نزاع است که«ما هو محل النزاع فی باب المقدمه». مرحوم آخوند ادعا کردند که محل نزاع در باب مقدمه، ملازمۀ بین الوجوبین است، که ما گفتیم ظاهر کلام مرحوم آخوند، همان احتمال اول از احتمالات چهارگانه است. پس مرحوم آخوند محل نزاع را ملازمه قرار داده است. شما این معنا را منکر شدید. لکن در توضیح انکار، راهی را پیمودید که نتیجۀ آن راه، انکار وجود ملازمه است. و به عبارت دیگر انکار وجوب مقدمه، این یک بحثی است. ممکن است که شما نظرتان این باشد که ملازمه نیست و این راهی هم که طی کردید، این معنا را ثابت می کند، که ملازمه تحقق ندارد. اما اگر نظر شما این شد که ملازمه نیست، لازمه اش این نیست که محل نزاع مسألۀ ملازمه نباشد! ما حالا در مقام این نیستیم که آیا حق با قائلین و مثبتین ملازمه هست یا حق با نافین و منکرین ملازمه است؟ راه شما این نتیجه را می دهد که حق با منکرین ملازمه است. ممکن است اینطور باشد و حق با منکرین باشد، اما بحث ما در این نیست که آیا حق با مثبتین است، یا با نافین. بحث ما این است که محل نزاع چیست؟

تحریر محل نزاع بین نافین و مثبتین ملازمه

«ما هو محل نزاع بین المثبتین و بین النافین» مرحوم آخوند می گوید: محل نزاع ملازمه است.

شما در مقام انکار این مطلب، در حقیقت انکار ملازمه کردید، نه انکار«کون الملازمه محلا للنزاع»، اینجا دو مطلب است. «انکار الملازمه مطلب و انکار کون الملازمه محلا للنزاع، مطلب آخر». و دلیل شما همان امر اول را ثابت می کند، یعنی انکار می کند که ملازمه وجود داشته باشد. اما از دلیل شما استفاده نمی شود که اصلا ملازمه به عنوان ملازمه محل نزاع بین مثبتین و نافین نیست! پس اشکالی که به صورت ان قلت به بیان امام بزرگوار می شود وارد کرد، این است که بفرمایید راه شما غیر آن چیزی است که محل بحث است. محل بحث ما هو محل البحث است. محل نزاع بین شما و بین مرحوم آخوند، «فی ما هو محل النزاع» است که آیا محل نزاع چیست؟ مرحوم آخوند می گوید: محل نزاع ملازمه است. اما راه شما می گوید: ملازمه دروغ است، برای این که هرجور ملازمه را تصویر کنید، به نظر شما کسی نمی تواند ملتزم به ملازمه شود! پس در حقیقت مدعای شما کأنّ با دلیلتان تطبیق نمی کند. مدعای شما انکار«کون الملازمه محلا للنزاع» است، اما دلیلتان انکار الملازمه است.