سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 437

این«بعث الی المقدمه» را به ما نشان دهید؟ می بینیم که در خارج«بعث الی المقدمه» نیست و حالا که نیست، چطور شد وقتی که آن طرف ملازمه، اراده اش را نگاه می کنیم، به دنبال آن اراده مرادش تحقق پیدا کرده است. آن اراده تعلق به بعث گرفت و به دنبال او«اشتر اللحم» صادر شد اما این اراده متعلق شد«بالبعث الی دخول السوق» اما«لم یتحقق البعث الی دخول السوق»، چطور شد بین این دوتا اراده، از نظر مراد، شما تفکیک قائل می شوید؟ می گویید: آن اراده مرادش حاصل است اما این اراده مرادش حاصل نیست.

دو ارادۀ فعلیه در طرفین ملازمه

پس خلاصۀ اشکالی که به نظر می رسد: این است که درست است که شما در ناحیۀ مقدمه«ما یراه مقدمه» را فرمودید، خیلی هم حرف دقیقی است اما طرفین ملازمه دو ارادۀ فعلیه است. یکی ارادۀ فعلیۀ متعلقۀ«بالبعث الی ذی المقدمه» و یکی اراده فعلیۀ متعلقۀ«بالبعث الی ما یراه مقدمه». حالا که دو اراده در همۀ خصوصیات مثل هم است و در ناحیۀ مقدمه اش هم مسألۀ التفات و توجه نفس را شما رعایت کردید و با کلمۀ«یراه مقدمه» التفات ذهن را شما فرض فرمودید، پس چطور در ناحیه مقدمه، اراده به دنبالش تحقق پیدا نکرد«و لم یتحقق بعث الی المقدمه»؟ مثلا نگفت: «ادخل السوق» با این که دخول سوق و اشتراء لحم از نظر تعلق ارادۀ فعلی به بعث به هر دو ملازم با هم هستند، هر دو هم مورد توجه مولا هست، مقدمیت دخول سوق هم مغفول عنه مولا نیست، پس چطور شد که مولا گفت: «اشتر اللحم و لم یقل ادخل السوق»؟ چطور شد بین آن اراده و مراد جدایی نشد؟ اما بین این اراده و مراد جدایی شد؟ و اگر هم بخواهید بگویید: مولا حق ندارد با توجه به مقدمیت دخول سوق، «ادخل السوق» را نگوید، معنایش این است که کلام مولا ناقص است در حالی که به حسب استعمالات، ما نمی بینیم که این کلام ناقص باشد ولو این که مولا توجه به مقدمیّت دخول سوق هم داشته باشد.

(سؤال... و پاسخ استاد): «فی ظرف العمل» دخول سوق، مقدمه است. اتفاقا این یک مقدمه ای است که هم واقعا مقدمه است و هم مولا«یعتقد بکونه مقدمه» فرض کردیم که مولا توجه به آن هم دارد. آیا با توجه به مقدمیت دخول سوق، مولا حق ندارد«ادخل السوق» را نگوید یا حق دارد؟ اگر بگویید: حق ندارد«ادخل السوق» را نگوید، می بینیم عرفا در استعمالات مسأله این طور نیست و اگر حق دارد«ادخل السوق» را نگوید، پس چطور ارادۀ متعلقۀ«بالبعث الی ذی المقدمه» دنبال آن مرادش آمد؟ اما در ارادۀ متعلقۀ«بالبعث الی دخول السوق»، مقدمه اش نیامد؟ این یک اشکالی است