سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 442

به یک شیء دیگری است.

موارد جریان واجب تبعی

ایشان می فرماید: این وجوب تبعی تنها در واجبات غیریه تصوّر می شود. یک واجب نفسی نمی توانیم پیدا کنیم که وجوبش، وجوب تبعی باشد، نتیجتا هر واجب نفسی اصالت دارد، اما واجب غیری دو نوع است. یک واجب غیری است که اتصاف به اصالت دارد، آنجایی که مولا مستقیما امر خودش را متوجه آن واجب کرده، اراده اش را متعلق به آن کرده، ولو این که غرضش هم در رابطۀ با آن یک غرض غیری است و به عنوان رسیدن به ذی المقدمه مطرح است. اما یک وقت این است که نه، اصلا این بیچاره نه تنها در دایرۀ لفظ نیامده، بلکه متعلق ارادۀ مستقلۀ مولا هم قرار نگرفته، اما روی مسألۀ ملازمه و تبعیّت، این تبعیت است که آن واجب اصلی متعلق ارادۀ مستقلۀ مولا قرار گرفته است. اگر اینطور شد، اینطور می گوییم: این مولایی که می خواهد دستور دهد که اشتری اللحم، تاره کنار این اشتری اللحم، ادخل السوق را هم ذکر می کند، اینجا ادخل السوق ضمن این که وجوب غیری دارد، وجوب اصلی هم دارد، برای این که ملتفت الیه و متعلق ارادۀ اصلی مولا قرار گرفته. اما آنجایی که ادخل السوق را نمی گوید، فرقش با آنجایی که مولا ادخل السوق می گوید، فقط در یک جهت است. نه این که آنجا ادخل السوق وجود ندارد، نه این که وجوب دخول سوق مطرح نیست، وجوب دخول سوق مطرح است، اما در چهرۀ وجوب تبعی، به عنوان این که این وجوبش تابع وجوب اشتراء لحم است، به عنوان این که این به دنبال وجوب اشتراء لحم خواه ناخواه تحقق دارد، پس دربارۀ موالی عرفیه هم، ولو این که شما یقین دارید که قطعا از این مولا جز اشتر اللحم، چیز دیگری صادر نشده اما یقین داشته باشید کسی که قائل به ملازمه است، می گوید: وجوب مقدمه به صورت وجوب غیری مطرح است. حالا گاهی این وجوب غیری ضمن این که غیری است، اصلی هم هست، آنجایی که خود مولا ادخل السوق را ضمیمه می کند، اما آنجایی که مولا ضمیمه نمی کند، آنجا وجوب دخول سوق هست به عنوان غیریت، لکن فرقش با آنجایی که مولا ذکر می کند، در مسألۀ تبعیت و اصالت است و الاّ در عنوان غیریت هر دو صورت مشترکند.

پس در عین این که ملازمه بین الوجوبین تحقق دارد و ما هم یقین داریم که غیر از اشتر اللحم از مولا امری صادر نشده، نه این که شک داشته باشیم، قسم هم می خوریم که مولا لبّ به ادخل السوق باز نکرده، اما در عین حال وجوب تبعی به این بیانی که ذکر شد، در جای خودش محفوظ است. لذا به نظر می رسد که ما ملازمه را، ملازمۀ بین الوجوبین قرار دهیم، منتها با آن اصلاحیه ای که امام