سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 451

که لامحاله همیشه مقدمات داخلیه باید تعدد داشته باشد. برای این که ترکّب لامحاله باید حداقلش دو جزء باشد، دیگر کمتر از دو جزء مسألۀ ترکب تحقق پیدا نمی کند.

مقدمات خارجیه

اما مقدمات خارجیه عبارت از آن چیزهایی هستند که در ماهیت مأموربه و به تعبیر ما در آن وحدت اعتباریه ای که شارع ملاحظه کرده، در آن وحدت اعتباریه هیچ نقشی ندارند. اما در عین حال ارتباط به مأموربه دارند، ارتباط به آن مرکب دارند، نحوۀ ارتباطش این است که بدون آنها، آن مرکب نمی تواند تحقق پیدا کند و مانعی ندارد که چیزی دخالت در ماهیت یک شییء نداشته باشد، لکن تحقق آن شیء هم بدون این چیز امکان نداشته باشد. مسألۀ نصب سلّم هیچ دخالتی در کون علی السطح ندارد، لکن اگر بخواهد کون علی السطح در خارج تحقق پیدا کند، این بدون نصب سلم امکان پذیر نیست. این حرف و این تقسیم توضیحش به این کیفیت است، لکن مناقشه شده، گفته اند که ما دربارۀ مقدمات خارجیه وصف مقدمیت را می پذیریم، ما همان طوری که نصب سلم مقدمۀ برای کون علی السطح است، شرایط مأموربه و چیزهای دیگری مثل شرایط، اینها عنوان مقدمیتش مورد قبول است.

اما مقدمات داخلیه را ما اصل مقدمیتش را نمی پذیریم، چرا؟ برای این که در مقدمه دو خصوصیت معتبر است که این دو خصوصیت در مقدمات داخلیه وجود ندارد: یک خصوصیت این است که وقتی که شما می گویید: فلان شیء مقدمه برای شیء دیگر معنایش این است که مقدمه و ذی المقدمه متغایر با هم هستند و بین اینها تغایر تحقق دارد. دو تا وجود هستند، دو تا شیء هستند. یکی مقدمۀ دیگری هست، لذا در باب مقدمیت مسألۀ تغایر مطرح است.

خصوصیت دوم گفتند همان طوری که از نفس عنوان مقدّمه - مقدّمه هم که ما تعبیر می کنیم، این غلط است، مقدّمه صحیح است - استفاده می شود که این یک چیزی است که تقدّم زمانی بر ذی المقدمه دارد. مقدمه یعنی قبل از ذی المقدمه، یعنی چیزی که انسان او را جلو می اندازد، چیزی که انسان او را قبل از مأموربه ایجاد می کند. نفس خود کلمۀ مقدمه، این معنا را دلالت دارد. پس هم باید تغایر وجودی در کار باشد، هم تقدّم زمانی مقدمه بر ذی المقدمه داشته باشد، کمااین که در نصب سلّم نسبت به کون علی السطح، ما می بینیم هر دو خصوصیت وجود دارد. هم متغایران هستند و هم نصب سلّم تقدّم زمانی بر مسألۀ کون علی السطح دارد. اگر اینطور شد، لازمۀ این، این است که از اجزاء ما نتوانیم به عنوان مقدمۀ داخلیه تعبیر کنیم. برای این که اجزاء مأموربه نه مغایرتی با مأموربه