سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 459

با متعلق حکم، یک حیث تقییدی است، نه اینکه غصب واسطه شده باشد برای اینکه چیز دیگری حرام باشد و مرکز اصلی حرمت یک شیء دیگری باشد که این غصب مثلا واسطۀ برای آن شیء دیگر شده باشد؟ نه«الغصب له الموضوعیه الکامله و حیثه حیثیه تقییدیه» صلاتش هم همین طور.

لذا قائل به جواز اجتماع می گوید: این دو موضوع از هم جداست. موضوع امر با نهی چه ارتباطی دارد؟ حیثیت تقییدیه صلاه، با حیثیت تقییدیه غصب چه ارتباطی در عالم حکم بینشان وجود دارد؟ چون هیچ ارتباطی وجود ندارد، لذا مانعی ندارد که امر به صلاه متعلق شود و نهی هم به غصب.

حالا ببینیم در مانحن فیه هم این معنا به این صورت می تواند پیاده شود یا نه؟ در مانحن فیه یک «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» داریم، بله«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» ، صلاه حیثش تقییدی است، صلاه همین رکوع و سجود و امثال ذلک است. «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» بعث به همین ها می کند، صلاه عبارت اخرای عن الرکوع و السجود و القرائه و سایر الاجزاء است. پس اگر ما بگوییم: «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» روی نفس عنوان صلاه، که عنوان صلاه عبارت اخرای از عنوان رکوع و سجود و تشهد و تسلیم است، این معنایش همین است که امر در«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» به صورت وجوب نفسی به نفس همین عناوینی که عبارت از رکوع و سجود و امثال اینها است متعلق شده است. برای اینکه صلاه همانطوری که دیروز عرض کردیم یک مرکب اعتباری است و عبارت اخرای از همین اجزا است. در ناحیۀ وجوب نفسیش مسأله درست است. اما می آییم در ناحیۀ وجوب غیری. اینجا کأنّ مرحوم آخوند می فرماید ما از شما سؤال می کنیم که تمرکز وجوب غیری روی چیست؟ چی واجب است بالوجوب غیری؟ چی موضوعیت دارد برای وجوب غیری؟ شما چی جواب می دهید؟ می گویید: عنوان المقدمه این مفهوم، عنوان مقدمه که مقدمیت ندارد! آن که مقدمیت دارد، رکوع مقدمیت دارد. حالا در باب مقدمۀ خارجی مثالش را بگوییم که خیلی روشن شود. در باب«کون علی السطح و نصب سلّم» که یک مقدمه خارجیه است، ما وقتی سراغ نصب سلّم می رویم، می بینیم دو تا عنوان وجود دارد: یکی عنوان نصب السلّم است، یکی عنوان المقدمیه است. کدامش مرکز وجوب غیری است؟ کدامش موضوع برای وجوب غیری است؟ وجوب غیری برایش متعلق می شود که راه را برای رفتن به بالای بام باز می کند، چی راه را باز می کند برای رفتن به بالای بام؟ نصب السّلّم، عنوان المقدمیه که انسان را به بالای بام نمی رساند. اگر هزار بار هم انسان رو به قبله بایستد و ذکر یا مقدمه کند، اگر نردبان نباشد، همین پایین می ماند. نصب سلّم است که راه را برای رفتن به بام باز می کند. پس در مقدمات خارجیه که یک عنوان نصب السّلّم وجود دارد و یکی هم عنوان المقدمه، ما نمی توانیم بگوییم آن که مرکز وجوب غیری است، عبارت از عنوان المقدمه است! «المقدمه لا یمکن أن یوصل الانسان الی ذی المقدّمه، بل نصب السّلّم یوصل