سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 460

الانسان الی ذی المقدمه»، پس ما مجبوریم که برای اینکه مقدمه هم خیلی بهش برنخورد، بیاییم این حرف را بزنیم بگوییم: مرکز وجوب و موضوع وجوب، عبارت از نصب السّلّم است، اما علت اینکه نصب سلم وجوب پیدا کرده مسألۀ مقدمیتش است.

ارتباط حیثیت مقدمیت با واجب غیری

در نتیجه حیثیت مقدمیت در رابطۀ با وجوب غیری، دیگر حیثیتش تقییدی نیست، این یک حیثیت تعلیلی است، یعنی مقدمیت علت می شود که وجوب روی نصب سلّم تمرکز پیدا کند، نصب سلم واجب شود بالوجوب الغیری. پس نتیجه چه شد؟ این شد که ما در اینجا دو تا حیث تقییدی نداریم. یک حیث تقیید عنوان صلاه است، آن درست است، «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» شما را بعث به رکوع می کند. اما وقتی سراغ مقدمیت می آییم دیگر غیر از رکوع چیزی را نداریم که مرکزیت برای وجوب غیری داشته باشد. مقدمیت دست وجوب غیری را می گیرد، می آرد روی خود رکوع متمرکز می کند.

آن وقت نتیجه این می شود که«الرکوع یصیر مرکزا للحکمین المتماثلین». رکوع هم وجوب نفسی پیدا می کند، هم وجوب غیری. اما در باب اجتماع امر و نهی چون که هر کدام از عنوانین حیث تقییدی است، هیچ وقت از محل خودش وجوب تجاوز نمی کند، حرمت هم تجاوز نمی کند.

وجوب روی عنوان صلاه، حرمت روی عنوان غصب. اگر اینجا هم می توانستیم بگوییم وجوب نفسی روی عنوان رکوع و وجوب غیری روی عنوان مقدمه است، می شد همان مسأله اجتماع امر و نهی را در اینجا نظیرش را پیاده کرد. اما چون اینجا یکی از دو عنوان های ما حیثش، حیث تعلیلی است و نتیجۀ اجتماع حکمین تمرکز حکمین روی یک مورد است، لذا ایشان می فرماید: اگر آنجا هم ما قائل به جواز اجتماع امر و نهی شویم، اینجا نمی توانیم قائل شویم به اینکه مقدمات داخلیه داخل در محل نزاع هست. حالا اینجا امام بزرگوار(قدس) بیانی دارند که مطالعه بفرمائید.

پرسش:

1 - مراد مرحوم آخوند(ره) از تعبیر(اسر) در عنوان مقدمیت چیست؟

2 - تعلق وجوب غیری به اجزاء و نظر آخوند(ره) را بیان کنید.

3 - جواب مرحوم آخوند از اشکال در جواز اجتماع را توضیح دهید.

4 - ارتباط حیثیت مقدمیت با واجب غیری چیست؟