سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 473

تهیۀ آهن ارادۀ دیگری دارد، برای تهیّۀ سیمان ارادۀ سوم پیدا می کند، برای تهیۀ آجر ارادۀ چهارم در رابطۀ با مقدمات پیدا می کند.

عدم فرق بین مقدمات خارجیه و مقدمات داخلیه

وقتی که مسأله وجدانا در رابطۀ با مسجد که یک مرکب صناعی است، این طور شد؛ در ارادۀ فاعلی هم بحث می کنیم. اتفاقا یک نکتۀ دیگری هم هست که باید به آن توجه کرد و آن این است که مسجد هم، مقدمات داخلیه و اجزاء دارد، مثل همین مواد و مصالحی که ذکر کردیم و هم مقدمات خارجیه دارد، مقدمات خارجیه اش چیست؟ مثلا شما بنّا و عمله ای یا طراح و نقشه کشی را استیجار می کنید، اینها مقدمات خارجیه اش است؛ دیگر استیجار بنّا که در ماهیت همان ترکیب صناعی مسجد دخالت ندارد، مثل زمین و آجر و آهن نیست، آن یک مقدمۀ خارجیه است. اما از نظر تعلّق اراده، آیا وجدانا فرق می کند بین ارادۀ متعلقۀ به تهیه اجزاء؟ و ارادۀ متعلقۀ به مقدمات خارجیه؟ ظاهر این است که هیچ فرقی وجدانا وجود ندارد. همان طوری که انسان سراغ مصالح مسجد می رود، اگر عمله و بنّا هم دیر کنند سراغ آنها هم می رود. هیچ فرقی در این مسأله وجود ندارد. در ارادۀ فاعلی چنین است.

ما به این نتیجه رسیدیم که در مرکبات صناعیه، با این که عنوان مسجد فقط یک عنوان است، نه یک امر مسبّب از ساختمان. مسجد همین ساختمان است، این مجموعۀ ساختمانی، یعنون بعنوان المسجدیه. و اینها هم اجزائش هستند. به تعبیر دیگر مقدمات داخلیه هستند. اما در ارادۀ فاعلی دیدیم که فرق است بین ارادۀ متعلقۀ به نفس این عنوان و ارادات متعدده ای که هر کدامش متعلق به تهیّه یک جزء یا یک مورد از مصالح است، همان طوری که یک اراده ای هم متعلق به مقدمات خارجیه است. اگر در ارادۀ فاعلی مسأله این طور شد، آنجایی که مولا عبد خودش را امر می کند به این که یک مسجدی را بناء کن، یا خداوند تبارک و تعالی به صورت امر استحبابی یا فرضا وجوبی، (داخل در بحث مقدمۀ واجبه که بعدا هم بیان می کنیم) به این امر کند که یک مسجدی باید بنا شود، اینجا هم، مسألۀ مقدمیت این مواد و مصالح مطرح است و هم تعمیم نزاع به مقدمات.

دلیل مقدمیت اجزاء

دربارۀ مسألۀ مقدمیت بیان کردیم دلیل بر مقدمیت این اجزاء و مواد و مصالح، تعدد اراده است و این که گاهی از اوقات عند تعلق الاراده به بناء المسجد، این مواد و مصالح جلا یا کلا مغفول عنه است