سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 477

اعتبار وحدت می کند، که چون قوام مرکب اعتباری به اعتبار وحدت است، نه اینکه نام فقط واحد باشد. نه، با دید وحدت و لحاظ وحدت و اعتبار وحدت اینها را ملاحظه می کند. بعد از آن که این کارها ولو به حسب رتبه تمام شد، آن وقت امر صادر می کند، این مرکب اعتباری را متعلق امر قرار می دهد، «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» مثلا صادر می کند، اما این«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» این هیئت افعل که دلالت بر ایجاب و الزام می کند، این مسبوق به لحاظ وحدت است، مسبوق به اعتبار وحدت است، کارها همه قبل از این مرحله تحقق پیدا کرده است، یک مرکب اعتباری درست شده است، آن وقت این مرکب اعتباری را متعلق امر قرار می دهد.

ایشان می فرماید: در این قسم از مرکب اعتباری ما باید هم قائل به مقدمیت اجزاء شویم، چون مسألۀ مقدمیت قبل از تعلق امر به ذی المقدمه است، آن وقت بگوییم: آیا بین امر متعلق به ذی المقدمه و وجوب متعلق به مقدمه ملازمه وجود دارد؟ قائل به ملازمه می گوید: بله. یا ملازمه وجود ندارد، منکر ملازمه ملازمه را نفی می کند. پس در این نوع از مرکب اعتباری که در حقیقت عنوان مقدمیت قبل از تعلق امر به ذی المقدمه حاصل شده است، چون جزئیت در مرحلۀ قبل الامر تحقق پیدا کرد، این که این اشیاء متخالفه الحقایق را دانه دانه کنار هم چیده است و بعد با دید وحدت اینها را ملاحظه کرد، همۀ اینها قبل الامر بوده است و درنتیجه مقدمیت قبل الامر حاصل شده است، یعنی هنوز امر نکرده رکوع عنوان مقدمیت داشته است، سجود عنوان مقدمیت داشته است. حالا که صلاه مأموربه شد می توانیم بگوییم: آیا امر به وجوب صلاه ملازم است با وجوب این مقدمات یا ملازم نیست با وجوب این مقدمات؟ پس در قسم اول از مرکبات اعتباریه عنوان مقدمیت هست و داخل در محل نزاع در باب مقدّمۀ واجب هم هست.

قسم دوم مرکب اعتباری

توضیح ایشان در رابطۀ با قسم دوم مرکب اعتباری این است که عنوان مقدّمیت در مرحلۀ متأخّرۀ از امر تحقق پیدا کند. آن موقعی که امر متعلق به ذی المقدمه شده است هنوز این اجزاء عنوان مقدّمیت نداشتند، رتبۀ مقدمیتشان تأخّر از رتبۀ تعلق امر و وجوب ذی المقدمه دارد. حالا این به چه کیفیت است؟ ایشان می فرماید: مولا یک اشیاء مختلفه الحقایق را ملاحظه می کند، اما بین اینها اعتبار و لحاظ وحدت نمی کند. اما بعد از آن که این اشیاء مختلفه الحقیقه را مأموربه قرار داد و امر در اختیار مکلّف واقع شد و مکلّف این اشیاء مختلفه الحقیقه را ملاحظه کرد، اعتبار وحدت از ناحیۀ مکلّف تحقق پیدا می کند، اعتبار وحدت از ناحیۀ مأمور تحقق پیدا می کند. اوست که این اشیاء مختلفه