سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 478

الحقیقه را شیء واحد می بیند و با دید وحدت با اینها نگاه می کند. پس در حقیقت این مرکب اعتباری بودن که متقوّم به لحاظ وحدت و نظر وحدت است، این عنوان بعد تعلق الامر پیدا می شود و تا زمانی که این عنوان پیدا نشود عنوان مرکب تحقق پیدا نکند، عنوان جزء و کل حاصل نشود و این اشیاء اتّصاف به جزئیت پیدا نکنند، نمی شود اتّصاف به عنوان مقدّمیت پیدا کنند. برای اینکه فرض ما در مقدمۀ داخلیه است و مقدمۀ داخلیه در پرتو جزئیت درست می شود. جزئیت هم مساوق و ملازم با کلیّت است، کلیّت هم یعنی ترکیب، ترکیب هم اعتباری است، ترکیب اعتباری هم متقوّم به لحاظ وحدت است، لحاظ وحدت هم«علی ما هو المفروض من ناحیه المکلف» تحقق پیدا کرده است.

در نتیجه مقدمیت این رکوع و سجود روی این فرض و روی قسم دوم از مرکب اعتباری تأخّر از صدور امر دارد، مقدمیت آنها در رتبۀ متأخّرۀ از«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» تحقق پیدا می کند. اگر مقدمیت چیزی متأخّر از امر شد آیا ما می توانیم بگوییم: بین امر و وجوب ذی المقدمه ملازمه تحقق دارد؟ می شود کسی در اینجا هم مسألۀ تلازم را ادّعا کند؟ در آن شرایطی که امر متعلق به این مرکب اعتباری شد این«لم یکن مرکبا اعتباریا». مرکب اعتباری بودنش بعد تحقق پیدا می کند و مقدمیت و جزئیت این اجزاء بعد تحقق پیدا می کند و چون بعد تحقق پیدا می کند، چطور کسی می تواند ادعای ملازمه کند بین وجوب صلاه و بین چیزی که«لم یکن فی حال وجوب الصلاه مقدمه و جزء بل صار مقدمه و جزء بعد وجوب الصلاه». لذا می فرماید: این قسم دوم نمی تواند داخل در محل نزاع در باب مقدمۀ واجب شود. قائل به ملازمه اینجا دیگر نمی تواند ادعای ملازمۀ بین الوجوبین، یا مثلا بین الاراده بنابر اینکه ملازمه طرفینش اراده باشد، نمی تواند یک چنین معنایی را ادعا کند. پس در حقیقت این مرد بزرگ و محقق عالیقدر چنین ادعا می فرمایند که مرکبات اعتباریه«علی نوعین»، یک نوعش داخل در محل بحث است، اما نوع دیگرش خارج از محل بحث است، در باب ملازمه و وجوب مقدمه است. آیا بیان ایشان قابل قبول است؟ خالی از اشکال و ایراد است؟ یا اینکه این بیان به نظر اشکال بلکه اشکالاتی به آن توجه پیدا می کند؟

اشکال استاد به تقسیم محقق عراقی(ره) در مرکّب اعتباری

مهمترین اشکالی که به این بیان وارد است اصل تصویری است که ایشان فرموده است. اصلا ما مرکّب اعتباری به این کیفیتی که ایشان تقسیم کرده اند نداریم، برحسب آنچه که به نظر می رسد این تقسیم، تقسیم غیرصحیحی است و ما نمی توانیم مرکب اعتباری را به این دو قسم تقسیم کنیم، چرا؟