سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 481

شما هم می گویید این ملازم با اعتبار وحدت نیست.

پس اوّلا مکلّف چه حق دارد اعتبار وحدت کند؟ و ثانیا چه ضرورتی و برای چه هدفی مکلّف اعتبار وحدت می کند بین این اجزاء؟ پس خود اینکه ایشان در حقیقت ضرورت این معنا را قائل هستند که باید اعتبار وحدت شود، این باید در مرحلۀ قبل از تعلق امر حاصل شده باشد. چون مصلحت متقوّم به مجموع است و این طور نیست که هرکدام از این اجزاء یک مصلحت کاملۀ لازمه الاستیفاء داشته باشند!! لذا لامحاله مجموعشان ملاحظه می شود و معنای ملاحظۀ مجموع یعنی اعتبار الوحده، یعنی با دید وحدت به این اشیاء مختلفه الحقیقه نگاه کردن و ملاحظه کردن. پس مهم ترین اشکالی که به ایشان وارد است عدم تعقّل این تقسیم است که یک جایی واقعا مرکب، مرکب اعتباری باشد، اما اعتبارش در مولا مطرح نباشد و بلکه به دست مکلّف این اعتبار تحقق پیدا کند، این یک امری است که نمی تواند انسان این امر را تعقّل کند. لازمۀ مرکب اعتباری این است که وحدت اعتباریه در رتبۀ سابقۀ در امر همیشه و همه جا ملاحظه شده باشد، در آنجا هم شما مقدمیت و هم دخول در محل نزاع را پذیرفتید، این مهمترین اشکال.

اشکال دوّم به مرحوم عراقی(ره)

لکن بعضی از اشکالات دیگر هم به ایشان وارد است. یک اشکال این است که حالا ما از اشکال اول صرف نظر می کنیم. عدم تعقّل تقسیم را کنار می گذاریم و می گوییم: تقسیم شما درست است و ما دوجور مرکب اعتباری داریم. قسم دوم مرکب اعتباری همان است که شما فرمودید که چون وحدت اعتباریه را مکلّف انجام می دهد بعد«تعلق الامر»، لذا مقدمیت در رتبۀ امر تحقق پیدا می کند.

می گوییم: ما قبول کردیم، از اشکال اول گذشتیم. حالا اگر یک مقدمه ای در رتبۀ متأخرۀ از امر مقدمیت پیدا کرد، این چه جرمی دارد؟ این باید از محل نزاع در باب مقدمۀ واجب خارج شود؟ اوّلا یک جواب نقضی دارد. در مقدمات خارجیه از ایشان سؤال می شود؟ مقدمات خارجیه ای که قطعا داخل در محل نزاع هست. آیا در مقدمات خارجیه اگر ذی المقدمه در حال تعلق امر، توقف بر این مقدمۀ خارجیه نداشت؟ اما درحالی که مکلّف می خواست ذی المقدمه را انجام دهد، این توقف بر این معنا پیدا کرد. مثلا مکلّف در آن موقعی که مأمور شد به«کون علی السطح»، فرض کنید آدم سالمی بود، نیاز نداشت که نصب سلّمی را ایجاد کند. می توانست حتّی با پرش و جهش این«کون علی السطح» را انجام دهد. لکن این مکلف افتاد و پایش شکست، حالا بخواهد برود بالای بام بدون نصب سلّم امکان ندارد. شما اینجا چه می گویید؟ باید مقدمیت نصب سلّم در حال تعلق امر به ذی