سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 484

فرض کردیم که این مقدمیّت که تابع لحاظ وحدت است، در رتبۀ متاخّره از امر است، گفتیم:

مانعی ندارد، امّا تأخّر مقدمّیت چرا باید مانع از این شود که این مقدمه داخل در محل نزاع و محل بحث در باب وجوب مقدمه شود؟ برای این معنی یک جواب نقضی پیدا کردیم که دیروز اشاره کردیم. جواب نقضی این بود که نه تنها این مسأله در مقدمات داخلیه پیش می آید و تصور می شود، در مقدمات خارجیه، یعنی غیر از مسألۀ اجزاء، آنجا هم ما دو جور مقدمه داریم: بعضی از مقدمات خارجیه است که در حال تعلق امر و در حال صدور امر«من المولی» اتّصاف به مقدمیّت دارد، یعنی در همان حال صدور امر، ذی المقدمه بدون آن مقدمه امکان تحقق ندارد. امّا گاهی از اوقات در همان مقدمات خارجیه برخورد می کنیم به یک مقدماتی که در حال تعلق امر مقدمیّت نداشته است، یعنی ذی المقدمه بدون او امکان تحقق داشته است، امّا در زمان امتثال و در زمانی که عبد در مقام موافقت امر مولا بر آمده است و می خواهد مأموربه را در خارج انجام دهد، در این زمان مقدمیّت پیدا کرده است، یعنی الان که عبد می خواهد مأموربه را انجام دهد، بدون این مقدمه امکان پذیر نیست. مثل اینکه فرض کنید از باب مثال، غیر از مثالی که دیروز بیان شد. مثلا یک زمان مسألۀ حج توقف بر تحصیل گذرنامه نداشت، امّا حالا اینطور شده است، روی یک مسائل کلی و بین المللی مسألۀ حج توقف بر تحصیل گذرنامه پیدا کرده است آیا می توانیم بگوییم: چون در سابق تحصیل گذرنامه مقدمیّت برای حج نداشت، امّا فی زماننا هذا مقدمیّت پیدا کرد، چون مقدمیّتش متاخّر است لذا«لا یجب» تحصیل گذرنامه. آنهایی که مقدمۀ واجب را واجب می دانند و قائل به ملازمه هستند، می گویند: نه این مقدمات«لا یجب تحصیلها». آیا کسی می تواند تفوّه به این معنی کند؟ اگر در مقدمات خارجیه مسأله به این کیفیت است، که هیچ فرقی نیست بین آن مقدمۀ خارجیه ای که در حال امر مقدمیّت داشته باشد و بین آن مقدمۀ خارجیه ای که بعدا در حال امتثال و در حال موافقت جدید مقدمیّت پیدا کرده است. در مقدمات خارجیه چنین تفصیلی وجود ندارد. خود این محققی که در ما نحن فیه این تفصیل را قائل شده، در مقدمات خارجیه چنین تفصیلی نداده است.

ما سؤال می کنیم«ما الفرق» بین مقدمات خارجیه و داخلیه؟ که شما در مقدمات خارجیه این تفصیل را نمی دهید، امّا وقتی که سراغ مقدمات داخلیه و اجزاء می آیید پای این تفصیل را به میان می آورید؟ هیچ فرقی بین این دو تا به نظر نمی رسد. این یک جواب نقضی بود.

جواب حلی به مرحوم محقق عراقی(ره) در متعلق وجوب غیری و مقدمی

امّا جواب حلی مسأله، یک چیزی بود که در کلام مرحوم آخوند، (البته این قسمتش، نه اصل