سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 485

مطلب ایشان)، این قسمت از بیان ایشان در این باب یک واقعیتی است. و آن این است که قائل بملازمه نمی خواهد بگوید: روی نفس عنوان مقدمه حکم بار می شود، مفهوم المقدمه وجوب غیری ندارد. مفهوم المقدمه، این طرف ملازمه بنابر قول به ثبوت ملازمه نیست، بلکه آن که قائل به ملازمه وجوب غیری را متعلق به او می داند، عبارت از این معنا است، آن چیزی که به حمل شایع عنوان مقدمیّت دارد. مثلا در باب نصب سلّم. ما دو تا عنوان داریم: یکی عنوان نصب السلّم است، یکی عنوان المقدمه است. کدامش متعلق وجوب غیری است؟ کدامش طرف ملازم بنابر قول ملازمه واقع شده است؟ به عبارت روشن تر متعلق وجوب غیری و مقدمی چیست؟ عبارت از نصب سلّم است، نصب سلّم وجوب غیری دارد، نصب سلّم عبارت از طرف ملازمه است. چرا؟ برای اینکه آن چیزی که«یتوقف علیه تکوینا الکون علی السطح و لا یمکن ان یتحقق الکون علی السطح بدونه» عبارت از نصب سلّم است. نصب سلّم است که لا یمکن بدون او«کون علی السطح» تحقق پیدا کند، اوست که تکوینا راه«کون علی السطح» را برای انسان بازمی کند. امّا عنوان المقدمه همان طور که مرحوم آخوند ذکر فرمودند، این حیثش حیث تعلیلی است و جهتش جهت تعلیلیه است، نه اینکه حیث تقییدی باشد، نمی تواند حکم وجوب غیری روی نفس عنوان المقدمه باشد.

عرض کردم که اگر انسان رو به قبله بایستد هزار بار هم المقدمه، المقدمه بگوید، تا نردبان نباشد، «کون علی السطح» تحقق پیدا نمی کند. پس عنوان مقدمیّت به صورت یک جهت تعلیلیه مطرح است، آنها می گویند: وقتی که ما نصب السلّم را واجب می دانیم به عنوان وجوب غیری، کانّ از ما سؤال می کنند، که«لماذا یکون نصب السلّم واجبا» جواب می دهیم«لانّه مقدمه»، پس در حقیقت نصب سلّم وجوب غیری دارد و علّت اتّصابش به وجوب غیری عنوان مقدمیّت است و به حمل شایع مصداق مفهوم مقدمیّت است. اگر مسألۀ اینطور شد، اگر حکم روی عنوان«ما هو بالحمل الشایع مقدمه» آمد و اگر علّت حکم و جهت تعلیلی عنوان مقدمیّت شد، آن وقت در این علّت و در آمدن حکم به واسطۀ این علّت چه فرق می کند که مقدمیّت همراه با امر و در رتبۀ سابقۀ بر امر باشد؟ یا در رتبۀ متأخّره و لاحقۀ بر امر باشد؟ شما که می گوئید: «نصب السلّم واجب» می گویند: چرا؟ می گویید: «لانه مقدمه»، آیا در این علّت و در این تعلیل یک چیز دیگری هم زائد بر عنوان مقدمیّت نقش دارد؟ شما باید بفرمایید بله، «لانه مقدمه سابقه علی الامر»، این«سابقه علی الامر»، هیچ نقشی در علیّت و در حیثیت تعلیلیۀ مقدمه برای وجوب نصب سلّم ندارد. «تمام العله لوجوب نصب سلّم انّما هی کونها مقدمه» دیگر هیچ فرقی نمی کند که این مقدمیّت در رتبۀ سابقۀ بر امر باشد، در رتبۀ لاحقۀ بر امر باشد، هیچ گونه نقشی در علیّت نمی تواند داشته باشد.