سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 509

شده است نماز یعنی نماز صحیح، صلاه یعنی صلاه صحیحه و«صلاه فاسده لیست بصلاه حقیقه بل انّما صلاه مجازا و مسامحه»، اگر ما این مبنا را اختیار کردیم، آنچه که به عنوان مقدّمۀ صحّت مطرح است، برگشت به مقدّمۀ وجود می کند برای اینکه شما می گویید: طهارت شرط برای نماز است.

می پرسیم برای چه چیز نماز شرط است؟ شما می گویید: برای صحّت صلاه. می گوییم که صحّت در موضوع له اخذ شده است، نماز یعنی نماز صحیح. وقتی که صحّت در موضوع له اخذ شد معنایش این است که نماز حقیقی نمی تواند بدون طهارت وجود پیدا کند. اگر ما این تعبیر را روی این مبنا کردیم، آیا این تعبیر غیرصحیح است که موضوع له صلاه را صلاه صحیح می دانیم بعد می گوییم:

صلاه صحیح«لا یمکن ان یوجد بدون الطهاره»، پس طهارت شرط وجود صلاه صحیح است، شرط تحقق صلاه صحیح است. لذا روی این قول و روی این مبنا مقدّمه الصّحه مغایر با مقدّمه الوجود نیست، بلکه مقدّمۀ الصّحه هم برگشت به مقدّمه الوجود می کند برای اینکه طهارت نقش در وجود صلاه دارد، بعد از آن که موضوع له صلاه، صلاه صحیحه است.

بررسی مسأله طبق مبنای اعمی ها

امّا اگر ما مبنای دوّم را اختیار کردیم، گفتیم: نماز برای اعم از صحیح و فاسد وضع شده است.

دیگر روی این حساب نمی توانید بگویید که طهارت شرط وجود صلاه است، صلاه دو وجود دارد:

وجود صحیح دارد، وجود فاسد دارد. دیگر نمی شود گفت که طهارت شرط وجود صلاه روی این قول و روی این احتمال است. امّا در عین حال یک نکته ای اینجا وجود دارد، که آن نکته اقتضاء می کند که ما مقدّمه الصّحه را روی همین قول هم ارجاع به مقدّمۀ وجود دهیم. آن نکته این است که نزاع ما در مقدّمۀ صلاه نیست، نزاع ما در مقدّمۀ واجب است، نزاع ما در مقدّمۀ مأموربه است. چه چیز مأموربه است؟ چه چیز واجب است؟ آنهائی هم که قائل هستند الفاظ عبادات برای اعم وضع شده است، اگر از آنها بپرسیم«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» می گوید: تو برو نماز بخوان، می خواهی نماز صحیح بخوان، می خواهی نماز فاسد بخوان. آیا«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» را آنها اینطور معنا می کنند یا می گویند:

درست است که ما در مقام تسمیه و در مقام وضع، موضوع له صلاه را اعم از صحیح و فاسد می دانیم امّا در مقام تعلّق امر و مأموربه، خصوص صلاه صحیح مأموربه است. ما نمی گوییم: معنای«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» این است که تو برو این ماهیّت را ایجاد بکن چه در ضمن فرد صحیح باشد یا در ضمن فرد فاسد باشد. آیا فقیهی می تواند تفوّه به این معنا کند یا اینکه وقتی به«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» می رسیم، هر دو طایفه«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» را به صلاه صحیح معنا می کنند چه صحّت در موضوع له باشد یا اینکه صحّت