سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 511

درس سیصد و سی و ششم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

تعریف مقدمه الوجوب یا مقدمه التکلیف

یکی از مقدمات، مقدمه الوجوب است، یعنی مقدمه التکلیف. «مقدمه تعلق الوجوب بالمأمور به» مثل مسألۀ استطاعت که شرطیت برای وجوب حج دارد و مقدمۀ برای وجوب است. تردیدی نیست که مقدمه الوجوب از نظر عنوان مقدمیت مغایر با مقدمه الوجود است و مثل مقدمه الصّحه نیست که به مقدمه الوجود رجوع می کند چه اسامی و الفاظ عبادات را موضوع برای خصوص صحیح بدانیم یا موضوع برای مقدمۀ صحیح و فاسد؟ تفصیل آن را در درس گذشته بیان شد. مسألۀ مقدمه الوجوب مغایر با مقدمه الوجود است. مقدمه الوجود در تحقق مأموربه نقش دارد، در وجود خارجی و تکوینی مأموربه نقش دارد. اما مقدمه الوجوب چه بسا هیچ گونه مدخلیت در تحقق مأموربه ندارد. انسان می تواند با عدم استطاعت هم حج انجام دهد، ولو متسکّعا. لذا بر آن کسی که حج استقرار پیدا می کند ولو اینکه استطاعت را هم از دست دهد، حج بر او واجب است«ولو علی حمار اجدع ابتر» که در روایات وارد شده است، انجام دهد. پس استطاعت در تحقق حج نقش ندارد.