سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 525

درس سیصد و سی و هشتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اشکال شرایط متأخره و راه حل آن

در رابطه با علت و معلول و همین طور اجزاء علت نسبت به معلول آنطور که محقق و مسلّم در محل خودش هست این است که علت تقدّم رتبی بر معلول دارد، اما از نظر زمان بینشان تقارن تحقق دارد. و معنای مقارنه را هم عرض کردیم که به معنای این نیست که علت هم با معلول حادث شده باشد. البته معنای مقارنه این است که علت در زمان وجود معلول باید تحقق داشته باشد به خاطر حدوثش هم در همان زمان باشد، یا قبلا حادث شده باشد، لکن بقاء استمرار وجودی داشته باشد. و اینکه در کلام مرحوم محقق خراسانی در همین رابطه ملاحظه می فرمایید که ایشان در ابتدای بیان اشکال می فرماید، «لابد من تقدّم العله بجمیع اجزائها علی المعلول» و بعد در ذیل کلامشان می فرمایند: "بدیهی است که باید علت و معلول مقارنت زمانی داشته باشند" قرینۀ بر این است که مقصودشان از تقدّم در صدر عبارت، همان تقدّم رتبی است، ولو اینکه تصریح به این معنا نکردند و کانّ ینبغی که تصریح به این معنی می کردند. لکن پیداست که منظورشان از تقدّم، تقدّم رتبی است و