سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 527

اشکالی هم هست به شرط متقدّم ارتباط پیدا می کند اما ما می خواهیم برای شرط متأخّر مثال ذکر کنیم. احتمال دوم در باب اجازه کاشفیت است. در باب کشف هم دو احتمال وجود دارد که از یکی تعبیر به کشف حقیقی می کنند و از یکی تعبیر به کشف حکمی می کنند. معنای کشف حکمی این است که وقتی که اجازه یک ماه بعد از بیع فضولی آمد، این کشف نمی کند از اینکه ملکیت از یک ماه قبل حاصل شده است، نقل و انتقال از یک ماه قبل حاصل شده است، بلکه شما موظّف هستید که آثار ملکیت را از یک ماه قبل بار کنید بدون آنکه خود ملکیت تحقق داشته باشد. لذا روی کشف حکمی هم باز مسألۀ شرط متأخّر مطرح نیست. اما احتمال سوم در باب اجازه کاشفیت به کشف حقیقی است که معنای کشف حقیقی این است که اجازۀ الآن کشف می کند حقیقتا از اینکه ملکیت یک ماه قبل حاصل شده است حین المعامله تحقق پیدا کرده است. پس تحقق ملکیت یک ماه قبل به سبب بیع فضولی، مشروط بالاجازه ای که یک ماه بعد حاصل می شود. این مثال برای شرط متأخّر در باب معاملات روی کاشفیت اجازه به نحو کشف حقیقی است.

بیان مرحوم آخوند(ره) در شرط متقدم

در شرط متقدّم هم مثال فراوان تحقق دارد. مقصود ما از شرط متقدّم، آن شرط متقدّمی است که «وجد و انعدم»، اما شرطی که«وجد و بقی» از آن تعبیر به شرط مقارن می شود، نه شرط متقدّم. این هم در شرعیات فراوان مثال دارد. یک مثالش مسألۀ وصیّت است. اگر کسی در حال حیات وصیت کرد که بعد از مردن این خانۀ من ملک زید باشد، که از آن تعبیر به وصیت تملیکیه می کنند چون وصیت را منقسم کرده اند«الی عهدیه و تملیکیه». این مسأله وصیت تملیکی است که امروز موصی در حال حیات وصیت می کند که بعد از موت من، خانۀ من ملک زید باشد، مال زید باشد که ممکن است چند سال طول بکشد تا موت تحقق پیدا می کند ولی بمجرد اینکه موت تحقق پیدا کرد، این «موصی له» که عبارت از زید است، «یصیر مالکا للدار بمقتضی الوصیه». وصیت چیست؟ وصیت عبارت از یک الفاظی است که موصی ذکر می کند. وصیت لازم نیست که مکتوب باشد. به عبارت دیگر: ما تا کلمۀ وصیت را می شنویم وصیّتنامه به ذهنمان می آید. نکته ای است اینجا که وقتی می رفتند بعضی از فقهای با احتیاط و دقیق، تا یک وصیتنامه ای تنظیم کنند و بنویسند، می گفت: اول تو این چیزهایی را که می خواهی وصیت کنی به صورت لفظ وصیت بکن، بعد من این را روی کاغذ بیاورم که وصیت به همان لفظ و عبارت تحقق پیدا می کند. دقت ایشان اینطور اقتضا می کرد. حالا این الفاظی که به عنوان وصیت از موصی صادر شده است چند سال قبل بوده است، دیگر اثری از این