سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 530

مسألۀ اعتبار است.

در باب شرطیتش هم همین طور، مسائل دیگری هم عناوین اجزاء علت تامۀ تکوینیات است، آنها هم از همین قبیل است. ایشان می فرماید: در تشریعیات ما باید بگوییم که اصلا گرفتاری نداریم.

برای اینکه مسائل اعتباری ربطی به قاعدۀ عقلیه ندارد که بگوییم: قاعدۀ عقلیه انخرام پیدا می کند، یا انخرام پیدا نمی کند. قاعدۀ عقلیه برای علت و معلول واقعی است برای علت و معلول تکوینی و تأثیر و تأثّرهای دارای واقعیت است. اما ایشان می فرماید: در عین حال ما یک راهی می خواهیم درست کنیم که حتّی در تکوینیات هم مسأله قابل حل باشد. شما در تکوینیات هم اگر شرط متأخّر داشته باشید، مانعی نداشته باشید. در تکوینیات هم اگر شرط متقدّم داشته باشید، با این راهی که ما می خواهیم ذکر کنیم آنجا هم اشکال حل می شود و مشکله ای برای شما وجود ندارد.

راه حل محقق عراقی(ره) در تکوینیات

ایشان می فرماید: ما به سراغ تکوینیات می آییم و به شرعیات اصلا کاری نداریم. در باب تکوینیات سراغ همین مثال معروفی می آییم که از اوّل با این مثال سروکار داشته ایم: «النار سبب للاحراق». گفته اند که نار سببیت برای احراق دارد. اما کنارش یک شرطی هم گذاشته اند و گفته اند: به شرط آن که جسمی که نار می خواهد تأثیر در احراقش داشته باشد، آن جسم مجاورت با نار داشته باشد و الاّ اگر مجاورت در کار نباشد، فاصلۀ مکانی زیادی بین نار و بین آن جسم وجود داشته باشد، این نار تأثیر نمی کند در احراق آن جسمی که فاصله دارد و تباعد مکانی با این نار دارد. لذا مسألۀ مجاورت را به صورت شرطیت در مسألۀ احراق مطرح می کنند. بعد یک چیز دیگری که ما از آن تعبیر به عدم المانع می کنیم ایشان تعبیر به شرط می کردند، فرقی هم در مسأله نمی کند چون هر دو از اجزاء علت هستند چه تعبیر به شرط شود، یا تعبیر به عدم المانع، در آن حیثی که ما در روی آن بحث می کنیم، در آن حیث فرقی نمی کند. می فرماید: یک شرط دیگر هم وجود دارد و این جسم مجاور با نار باید یبوست داشته باشد و رطوبت نداشته باشد. و الاّ اگر جسمی مجاور باشد، بلکه داخل در نار هم باشد، اگر دارای رطوبت بود و فاقد یبوست بود، آن نار نمی تواند تأثیر در احراق این جسم واجد رطوبت بکند. پس یک شرط دیگر در این تأثیر عبارت از یبوست آن جسم مجاور و عدم رطوبت آن جسم مجاور است. ایشان می گویند: این مثال درست است.

بعد می فرماید: ما می خواهیم این مثال را تحلیل کنیم. ببینیم اصلا این شرطیت یعنی چه؟ اینکه نار مقتضی احراق است و شرطش مجاورت است، «ما معنی شرطیه المجاوره؟» مجاورت شرطیت