سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 541

می کند؟ هنوز غد نیامده، هنوز فردایی تحقق پیدا نکرده است. اگر کسی فردا قدرت پیدا کرد بر اینکه مثلا خدایی ناکرده یک سیلی به کسی بزند، نمی تواند بگوید: "من الان قدرت دارم که فردا یک سیلی توی گوش کسی بزنم" ،واقعیت این مسأله به چه صورت؟ الان قدرت داری که فردا سیلی بزنی یا وقتی که مسأله فردا پیش آمد، زمان آینده پیش آمد؟ نمی شود قدرت مضاف به زمان آینده ای که هنوز تحقق پیدا نکرده است تحقق داشته باشد. قدرت فردا تحقق دارد، فردا که آمد قدرت هم هست. چطور شد اینجا تکلیف الان محقق است، شرط تکلیف هم قدرت در زمان امتثال است، الان هم قدرت در زمان امتثال نیست بخاطر اینکه زمان امتثالی وجود ندارد. وقتی ظرف تحقق نداشت، مظروف نمی تواند تحقق داشته باشد.

پس در این مثال وقتی که مولا می گوید: «یجب علیک ان تسافر غدا» قدرت لازم دارد، قدرت در زمان امتثال هم می خواهد، اما الان قدرت در زمان امتثال عقلا نیست برای اینکه زمان امتثالی وجود ندارد، ظرفی تحقق ندارد. پس ما مجبوریم که بگوییم: مشروط که عبارت از وجوب است، عبارت از تکلیف است الان تحقق دارد، اما شرط آن متأخّر است، شرط آن فردا تحقق پیدا می کند. با آمدن زمان امتثال، می توانیم بگوییم: قدرت فعلیه در زمان امتثال است. پس اصل الحکم که عبارت از مشروط است، الان محقق است اما شرط که عبارت از قدرت است بعدا تحقق پیدا می کند، بعدا واقعیت پیدا می کند. پس اینجا ما یک شرط متأخّر که مشروط آن عبارت از خود حکم و خود تکلیف است پیدا کردیم حالا چطور این مسأله را حل کنیم؟

توضیح کلام مرحوم آخوند(ره) در حل مسأله شرط

در اینجا امام بزرگوار با مرحوم آخوند در این فرض در حل مسأله مشترک هستند. حل مسأله همین است. چون کلام مرحوم آخوند هم اینجا یک قدری موجز است، ابتداء انسان نمی تواند به مراد ایشان برسد، یک کمی نیاز به توضیح دارد. مرحوم آخوند می فرماید: در افعال اختیاریه ای که از فاعل مختار صادر می شود و از فاعل مختار تحقق پیدا می کند، چون فعل ارادی است، فعل ارادی مبسوق به اراده است و اراده هم دارای مبادی و دارای مقدماتی است، از جمله اولین مبدأ اراده، تصور آن شیء مراد است، یعنی نفس انسانی التفات پیدا کرده باشد و توجه پیدا کرده باشد به آن شیء مراد.

مبدأ دوم؛ مسأله تصدیق به فائده است.

یک رمز و یک نکته در تصدیق به فائده است. نکته آن این است که ما کاری به فائدۀ واقعیه آن شیء مراد نداریم. چه بساء یک شیئی دارای فائدۀ واقعیه باشد، لکن این فاعل نتوانسته باشد که به